Kamyon ve Tırda İmdat Freni Nedir? Nasıl Çalışır, Park Freniyle Farkı Ne?

Kısa Cevap: İmdat Freni Bırakmıyorsa Ne Yapılır?

İmdat freninin bırakmaması iki yönden tehlikelidir. Fren sürünerek tekerleği ve balatayı kızdırır, yanma ve yangın riski doğurur. Ayrıca bırakmayan frenle yola çıkmak, hava sistemindeki asıl sorunun gözden kaçmasına neden olur. Karar belirtiye göre verilir.

1. Kol bırakıldığı halde araç yürümüyor ya da güçlükle yürüyor, tekerleklerden ısı ve yanık kokusu geliyor, seyir halindeyken park freni ikazı yanıyor ya da basınç göstergesi düşüyorsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
2. Kol bırakıldığında fren çözülüyor ancak çözülme gecikiyor, bir tekerlekte hafif ısınma var ya da park freni ikazı geç sönüyorsa: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
3. Fren bırakıyor ve tutuyor, yalnızca kolun hissi değişti ya da kol hareketinde hafif bir tıslama duyuluyorsa: İlk fırsatta servise gösterin.

Araç durdurulurken her kademede aynı sıra izlenir. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır. İmdat freni şüpheli olduğu için takoz bu vakada zorunludur; tek başına el freniyle bırakılmış bir aracın eğimde kaymasına güvenilmez.

Yaylı fren körüğünü mekanik olarak açan kurtarma vidasının çevrilmesi ehil bir serviste yapılır. Bu işlem yapıldığında araçta park freni kalmaz; araç takozlanır ve çekici ile taşınır.

İmdat Freni Nedir, Park Freniyle Aynı Şey mi?

Havalı fren sisteminde üç ayrı fren işlevi vardır ve çoğu araçta bunların ikisi aynı donanımı paylaşır. Pedalla çalışan servis freni, aracı yolda yavaşlatır. Yaylı fren körüğüyle çalışan park freni, aracı durduğu yerde tutar. İmdat freni ise ayrı bir parçadan çok park frenini kademeli kullanma becerisidir; servis devresi bozulduğunda aynı yaylı frenler son çare olarak yavaşlatmaya yardım eder.

Son satırdaki yardımcı yavaşlatıcılar fren değildir; tekerlekteki balataya dokunmazlar. Motor freni, egzoz freni ve retarder farkını motor freni ile retarder farkı yazımızda ayrıntısıyla anlattık.

Ayrım pratikte önemlidir. Servis freni arızalandığında sürücü aracı park frenine dönüşen kolla yavaşlatmayı düşünebilir. Bu bir son çaredir. Kolun kademeli ve yumuşak kullanılması gerekir; ani ve tam çekiş arka tekerlekleri kilitleyebilir ve aracı savurabilir. Bu beceri sahada deneyimle ve eğitimle öğrenilir, trafikte denenmez.

Yaylı Fren Körüğü Nasıl Çalışır? Hava Boşalınca Fren Tutar

Servis freninde mantık bellidir: pedala basılır, hava fren körüğüne dolar, fren körüğü itici mili iter ve fren tutar. Yaylı frenin mantığı tersidir. Aynı gövdenin içinde güçlü bir yay bulunur ve yay daima freni tutmak ister. Frenin çözülmesi için yayın sıkıştırılması gerekir; bunu körüğün yaylı bölümüne dolan basınçlı hava yapar.

• Kol bırakıldığında park devresi havayla dolar. Hava yayı sıkıştırır, fren çözülür ve araç yürüyebilir.
• Kol çekildiğinde park devresindeki hava boşaltılır. Yay serbest kalır, itici mili iter ve fren tutar.
• Sistem basıncı belirli bir eşiğin altına düşerse hava yayı artık sıkıştıramaz ve frenler kendiliğinden devreye girmeye başlar. Eşik araca göre değişir.
• Kol kademeli çekilirse hava da kademeli boşalır; yaylı frenler tam değil, kısmi güçle devreye girer. Bu kademeli kullanım imdat frenini mümkün kılar.

Üçüncü madde bu düzenin güvenlik mantığıdır. Hava kaybı olan bir araç sessizce sürmeye devam etmez; basınç düştükçe yaylı frenler tutar. Bu nedenle panelde basınç ya da park freni ikazı yanarken aracı zorlamak, hem frenleri yakar hem de sürücüyü beklenmedik anda durdurur. Sistemin genel işleyişini ve havanın devrelere nasıl dağıldığını havalı fren sistemi nasıl çalışır yazımızda anlattık.

Park devresi, servis devresinden ayrı beslenir ve araca göre dört devreli koruma valfi tarafından korunur. Bu ayrım sayesinde servis devresi kaçırırken park devresi ayakta kalabilir. Koruma tarafındaki arızaları dört devreli koruma valfi arızası yazımızda anlattık.

Tır El Freni Nasıl Çekilir, Nasıl Bırakılır?

Sürücünün her gün yaptığı doğru kullanım kısadır, ancak sıra önemlidir. Aşağıdaki adımlar kullanım alışkanlığını anlatır; arıza şüphesinde araç sürücüye bırakılmaz, ehil bir servise gösterilir.

1. Araç tam durur. Pedalla tutulurken kol çekilir; araç hareket halindeyken park kolu çekilmez.
2. Kol çekili konuma gelince park freni ikazı yanar. İkaz yanmıyorsa fren devreye girmemiş sayılır.
3. Eğimde ya da yüklü araçta, tekerlekler her iki yönde takozlanır. Yalnızca el freniyle bırakılan araca eğimde güvenilmez.
4. Yola çıkarken basıncın çalışma seviyesine çıkması beklenir. Basınç yetersizken park freni ikazı sönmez ve fren bırakmaz.
5. Kol bırakılır, ikazın sönmesi izlenir, araç hafifçe yürütülüp frenin çözüldüğü hissedilir.
6. Çekici dorse bağlıysa dorse tarafının park butonu da kontrol edilir; dorse frenleri çözülmeden yola çıkılmaz.

Çekici ile dorsede park işlevinin nasıl bölündüğünü ve kırmızı ile siyah düğmenin ne yaptığını dorse park butonu yazımızda anlattık. Kış koşulunda park devresindeki nem donarak freni bırakmaz hale getirebilir; bu durum kışın havalı fren donması yazımızda ayrıntılı.

İmdat Freni Bırakmıyorsa: Dört Olası Kaynak

Bırakmayan imdat freninin kaynağı çoğu kez kolun kendisi değildir. Şikayet tek tekerlekte mi, tek aksta mı, bütün araçta mı kalıyor sorusu ilk ayrımı yapar.

Tablonun ilk iki satırı ayrımın kalbidir. Bütün araçta görülen bir sorun kol ve park hattında, tek tekerlekte kalan sorun o tekerleğin kendi mekaniğinde aranır. Kolun tutmama ve bırakmama belirtilerini el fren kolu tutmuyor yazımızda sekiz belirtiyle sıraladık. Basıncın dolmaması söz konusuysa hava basıncı düşüyor yazımızda kaçak tespiti anlatıldı.

Bir tekerlekte ısınma varken fren bırakmıyorsa aynı tabloyu servis devresindeki bir tahliye ventili de üretebilir. İki tabloyu ayırmak için fren bırakmıyor teker ısınıyor yazımıza bakılabilir.

Serviste Eleme Sırası ve Revizyon

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

1. Şikayet kapsamı not edilir: bütün araçta mı, tek aksta mı, tek tekerlekte mi, yalnızca dorsede mi?
2. Dolum süresi ve devre basınçları ölçülür; park devresinin basıncı test ağzından okunur.
3. Kol çekili ve bırakılmış konumda park devresinin basıncı karşılaştırılır; kol bırakıldığında basıncın yükselmesi beklenir.
4. Kolun hava çıkışı, kademe düzeni ve tahliyesi kontrol edilir.
5. Park devresini besleyen koruma ve röle düzeni sırayla elenir.
6. Tek tekerlekte kalan sorunda yaylı fren körüğü ve fren mekaniği ayrı değerlendirilir.
7. Dorse kaynaklıysa dorse park butonu ve kumanda ayrıca denenir.
8. Eleme sonunda kol sorumlu çıkarsa kol değiştirilir; park devresi hala yeterince beslenmiyorsa aynı şikayet yeni kolla da geri döner.

El fren kolu ve park butonu revize edilebilen ünitelerdendir. Gövde sağlamsa iç takım yenilenir, ünite basınç altında test edilir. Bu işin parça tarafını tamir takımı mı revize ünite mi yazımızda, eski parçanın karşılığında revize ünite verilen düzeni core takası nasıl çalışır yazımızda anlattık. Katalogda Mercedes Actros için A0005453144, Mercedes uygulaması için WABCO 9617222120 el fren kolu, dorse tarafında ise WABCO 9710029120 EBS park butonu bulunur.

Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Kolun bağlantı ağızlarını ve etiketini gösteren bir kare çoğu zaman yeterlidir. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.