Tır Freni Neden Boşalır? Uzun İnişte Fren Yanması ve Hava Kaybı

Kısa Cevap: Fren Boşaldıysa Yolda Karar

Fren boşalması hissedildiğinde ilk iş güvenli bir noktada durmaktır. Sonrasındaki karar belirtinin ağırlığına göre verilir.

1. Pedal yere iniyor, basınç tutmuyor, araç yavaşlamıyor ya da frenlerden duman çıkıyorsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
2. Uzun inişten sonra frenler ısındı, koku geldi, soğuduktan sonra tutuş normale döndüyse: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
3. Frenler eskisine göre biraz geç ve zayıf tutuyor, panelde ikaz yoksa: İlk fırsatta servise gösterin.

Araç durdurulurken her kademede aynı sıra izlenir. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.

Isınmış frenlerin üzerine soğutmak amacıyla su dökülmez. Aniden soğuyan kampana ve disk çatlayabilir ya da şekil değiştirebilir. Frenler kendi kendine soğumaya bırakılır.

Fren Boşalması İki Ayrı Olaydır

Sürücünün hissettiği aynı olsa da arkadaki sebep farklıdır. Aşağıdaki tablo fren boşalmasının beş görünümünü, nasıl hissedildiğini ve ilk yapılacak işi toplar.

İlk satır bir sürüş ve kullanım meselesidir, son dört satır ise bir sistem meselesidir. Birincisi doğru inişle önlenir; diğerleri bakımla. İkisini karıştırmak, yanlış yere müdahale etmek demektir.

Uzun İnişte Fren Neden Yanar?

Fren, aracın hareket enerjisini ısıya çevirir. Yüklü bir tır uzun bir inişte hızını korumaya çalışırken ortaya çıkan enerji çok büyüktür ve bu enerji balataya, kampanaya ya da diske ısı olarak biner. Isı atılabildiğinden hızlı birikirse fren yanar.

• Kampanalı frende ısınan kampana genleşir ve çapı büyür. Balata ile arası açılır, fren daha geç ve daha zayıf tutar.
• Balata yüzeyi aşırı ısınınca sürtünmesi düşer. Pedal yerinde durur ama araç yavaşlamaz.
• Aşırı ısınan balata yüzeyi camlaşabilir. Bu durumda frenler soğuduktan sonra da eski tutuşuna dönmeyebilir.
• Isınma tekerlekler arasında eşit olmaz. Bir taraf daha çok ısınırsa araç frende o tarafa çeker.

Yanmanın en sık sebebi, inişte servis freninin sürekli hafif basılı tutulmasıdır. Bu kullanım balataya soğuma fırsatı vermez. Doğru yöntem, yükün mümkün olduğunca motor freni ve retardere verilmesi, servis freninin ise kararlı ve aralıklı kullanılmasıdır. Yardımcı yavaşlatıcıların nasıl çalıştığını motor freni ile retarder farkı yazımızda anlattık.

Hava Neden Tükenir? Pompalama ve Kaçak

Hidrolik frenli araçtan gelen bir alışkanlık havalı frende zarar verir: frene pompalamak. Havalı frende her basışta fren körüğü havayla dolar, her bırakışta bu hava dışarı atılır. Ardı ardına basılıp bırakıldığında kompresörün harcanan havayı yerine koyması gecikir ve depo basıncı düşer. Havalı frende pompalamanın bir faydası yoktur; frene kararlı basılır ve gerektiği kadar tutulur.

Pompalama olmadığı halde basınç düşüyorsa sistemde kaçak vardır ya da kompresör yeterli havayı üretmiyordur. Kaçağın dört bölgede nasıl arandığını hava basıncı düşüyor yazımızda, kompresör ile kaçağın nasıl ayrıldığını hava geç doluyor yazımızda anlattık.

Basınç belirli bir değerin altına düştüğünde panelde ikaz yanar; daha da düşerse yaylı park frenleri kendiliğinden devreye girer. Bu bir emniyet tasarımıdır: hava tamamen biterse araç frensiz kalmaz, yaylar tarafından frenlenir. Fakat bu frenleme sürücünün kontrolünde değildir ve yolda ani olabilir. Hangi basıncın normal sayıldığını fren hava basıncı kaç bar olmalı yazımızda verdik.

Ünite Arızası ve Fren Ayarı

Isı ve hava dışında, frenin boşalmış gibi hissedilmesine yol açan iki sistem sebebi daha vardır.

Birincisi kumanda ünitelerinin yorulmasıdır. Fren pedal ünitesi içeriden kaçırıyorsa ya da komutu geç veriyorsa, frenler pedale geç ve zayıf cevap verir. Röle ventili fren körüklerini geç dolduruyorsa aynı his oluşur. Bu durumda frenler soğukken de zayıftır; ısıdan boşalmayla ayrımı buradan yapılır. Pedal ünitesinin belirtilerini fren pedal beyni arıza belirtileri yazımızda, röle ventilini röle ventili arızası yazımızda anlattık.

İkincisi fren ayarıdır. Balata aşındıkça ya da ayar mekanizması görevini yapmadıkça fren körüğünün itme mesafesi artar. Uzayan strok, körüğün daha çok hava harcaması ve daha az kuvvet üretmesi demektir. Pedal daha derine iner, fren geç tutar ve uzun inişte ısınma daha çabuk gelir. Ayar bozukluğu sessizdir; ancak düzenli kontrolde fark edilir.

Önlemek İçin: İnişte ve Bakımda Yapılanlar

İnişte sürücünün izlediği sıra şudur.

1. İnişe girmeden önce hız düşürülür ve inişi taşıyacak vites seçilir.
2. Motor freni ve retarder devreye alınır; yük önce onlara verilir.
3. Servis freni yalnızca gerektiğinde, kararlı ve aralıklı kullanılır; sürekli hafif basılı tutulmaz.
4. Frene pompalanmaz; basınç göstergesi göz önünde tutulur.
5. Koku, duman ya da tek tarafa çekme hissedilirse güvenli ilk noktada durulur ve frenler soğumaya bırakılır.

Bakım tarafında ise şu kontroller fren boşalmasını büyük ölçüde önler: balata kalınlığı ve kampana durumu, fren ayarı ve strok, kaçak testi, kurutucunun görevini yapıp yapmadığı ve kompresörün dolum süresi. Bu kontrollerin hangi aralıkla yapıldığını filo bakım takvimi yazımızda, uzun güzergah öncesi yapılacakları uzun sefer öncesi kontrol yazımızda anlattık.

Serviste Kontrol Sırası ve Revizyon

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

1. Sürücüden boşalmanın ne zaman ve hangi koşulda olduğu alınır: inişte mi, pompalamadan sonra mı, soğukken de mi?
2. Balata, kampana ve disk yüzeyleri ısı izi, camlaşma ve çatlak açısından incelenir.
3. Fren körüklerinin strok değerleri ölçülür, ayar mekanizmaları kontrol edilir.
4. Sistem doldurulur, motor durdurulur ve basınç tutma testi yapılır.
5. Pedal basılıyken basınç düşüşü ayrıca izlenir; fren devresi kaçağı ayrılır.
6. Pedal ünitesi ve röle ventillerinin dolum ve boşaltım süreleri denenir.
7. Motor freni ve retarderin devreye girdiği doğrulanır.

Kontrol sonunda kumanda ünitelerinden biri sorumlu çıkarsa, pedal ünitesi ve röle ventilleri revize edilebilen gruptadır. Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.