Fren Hava Basıncı Kaç Bar Olmalı? Düşük ve Yüksek Basıncın Sonuçları

Basınç İkazı Yandığında İlk Karar

Ne yapılacağı tablonun ağırlığına göre değişir.

• Düşük hava basıncı ikazı yanıyor ya da sesli ikaz geliyorsa, ibre düşmeye devam ediyorsa, fren tutmuyorsa, park freni kendiliğinden devreye giriyor ya da çözülmüyorsa, duyulur hava kaçağı varsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
• Basınç geç dolsa bile normal çalışma değerine çıkıyor, düşük basınç ikazı sönüyor ve duyulur kaçak yoksa: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
• Basınç normal doluyor ve tutuyor, ikaz yok, yalnızca kompresörün çalışma sıklığında ya da kurutucunun tahliye sesinde bir değişiklik fark ettiyseniz: İlk fırsatta servise gösterin.

Basınç ikazı, ağır vasıtada beklemeye en az gelen uyarılardan biridir. Sistem boşalmaya başladığında park freni kendiliğinden devreye girebilir; bu, aracın yolda ve yüklüyken aniden frenlenmesi demektir. Bu nedenle ikaz yanar yanmaz araç güvenli bir yerde durdurulur, kendiliğinden durması beklenmez.

Panelde birden fazla lambanın birlikte yanması da sık görülür. Hangi lambanın ne anlattığını panelde fren ikaz lambası yandı yazımızda ayrıntılı anlattık.

Fren Hava Sisteminde Doğru Basıncın Önemi

Havalı fren sisteminde freni uygulayan güç basınçtır. Pedala basıldığında fren körüklerine, yani havanın itme gücünü fren mekanizmasına aktaran haznelere hava gider ve bu hava balatayı diske ya da kampanaya bastırır. Basınç ne kadar düşükse körüğün ürettiği kuvvet de o kadar düşüktür.

Park freni tersine çalışır ve bu ayrıntı emniyetin merkezindedir. Aracı yay tutar; hava, yayı sıkıştırarak freni çözer. Sistemde hava kalmazsa yay serbest kalır ve fren kendiliğinden uygulanır. Yani basıncın kaybı aracı frensiz bırakmaz, aracı kontrolsüz biçimde frenler.

Doğru bant içinde çalışmak şu üçünü birden sağlar:

• Fren kuvveti. Tam fren isteğinde körüğün üretmesi gereken kuvvet, ancak bandın içindeki basınçla elde edilir.
• Tekrar edebilirlik. Uzun bir inişte arka arkaya yapılan frenlerde depodaki hava tükenmemeli, kompresör açığı kapatabilmelidir.
• Zamanlama. Basınç düştükçe ventillerin açma ve kapama davranışı değişir; fren geç gelir ya da geç bırakır.

Bu nedenle basınç, sürücünün ara sıra göz attığı bir gösterge değil, fren sisteminin çalışma şartıdır.

Sahada Görülen Basınç Bantları

Önce en önemli uyarı: buradaki sayılar Avrupa menşeli ağır vasıtalarda sahada en sık karşılaşılan bantlardır, sizin aracınızın değeri değildir. Bağlayıcı değer aracın kendi bakım kitapçığındadır. Marka, model, üretim yılı ve fren sistemi tipi bu değerleri değiştirir.

• Çalışma bandı. Sistem genellikle 8 bar ile 12,5 bar arasında bir bantta çalışır. İbre bu bandın içinde gidip gelir; sürekli aynı noktada duran ibre de bir bulgudur.
• Kesme değeri. Sistem dolduğunda basınç regülatörü kompresörü boşa alır ve kurutucuya tahliye yaptırır. Bu değer çoğu ağır vasıtada 12 bar ile 13 bar arasındadır. Kurutucunun altından gelen aralıklı pışşt sesi bu andır.
• Devreye girme değeri. Basınç belli bir seviyeye düştüğünde kompresör yeniden basmaya başlar. Genellikle kesme değerinin yaklaşık 1,5 bar ile 2 bar altındadır.
• Düşük basınç ikaz eşiği. Çoğu araçta 5 bar ile 6,5 bar arasında bir noktada ikaz lambası ve sesli uyarı devreye girer. İkaz, frenin bittiği an değil, emniyet payının tükenmeye başladığı andır.
• Römork besleme hattı. Çekici ile dorse arasındaki besleme hattı, sistem basıncından daha düşük bir değerde beslenir; sahada 8 bar civarı yaygındır.
• Emniyet ventili. Kesme değerinin bir miktar üstünde açar ve fazla basıncı dışarı atar. Emniyet ventilinin sık açması, regülatörün kesmediğini gösterir.

Bu değerlerle oynanmaz. Basınç regülatörünün ayarı üretici tarafından belirlenir; ayarı değiştirmek fren dengesini ve emniyet ventilinin görevini bozar. Basınç istenen bantta değilse yapılacak iş ayar değiştirmek değil, sebebini bulmaktır.

Basınç Düşükse Ne Olur?

Düşük basınç, frenin tamamen kaybolması anlamına gelmez; frenin yavaşlaması ve zayıflaması anlamına gelir. Sürücü şunları fark eder:

• Fren mesafesi uzar. Aynı pedal hareketiyle daha az kuvvet üretilir; yüklü araçta fark belirgindir.
• Arka arkaya frende güç tükenir. Uzun inişte her frende depo biraz daha boşalır, kompresör açığı kapatamaz.
• Park freni geç çözülür ya da hiç çözülmez. Yaylı fren körüklerinin dolması gecikir.
• Dorse ile çekici arasındaki denge bozulur. Römork hattı yeterince beslenemezse dorse geç frenler ve arkadan iter. Bunu dorse frenleri tutmuyor yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Havalı süspansiyonlu araçta kalkış gecikir; süspansiyon körüğü geç dolar.
• Sistem boşalmaya devam ederse park freni kendiliğinden devreye girer.

Son madde, düşük basıncı diğer arızalardan ayıran şeydir. Aracın yolda ve yüklüyken kendiliğinden frenlenmesi, ikaz lambasının neden beklemeye gelmediğini tek başına açıklar.

Basınç Yüksekse Ne Olur?

Yüksek basınç sahada düşük basınç kadar sık konuşulmaz, ancak sessizce zarar verir. Tablo genellikle regülatörün kesmemesinden doğar; kompresör boşa geçmez ve basmaya devam eder.

• Emniyet ventili sık sık açar. Duyulan ani boşalma sesi, sistemin fazla basıncı dışarı attığını gösterir.
• Kompresör hiç dinlenmez. Aralıksız çalışan kompresör ısınır, yağ atmaya başlar ve ömrü kısalır. Bunu kompresör yağ atıyor mu yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Kurutucu tahliye yapamaz. Regülatör kesmeyince kurutucu tuttuğu nemi dışarı atamaz; nem sisteme geçer. Bunu hava tankından su geliyor yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Ventil ve conta ömrü kısalır. Tasarım basıncının üstünde çalışan sızdırmazlık elemanları erken yorulur; hatlarda ve rakorlarda kaçak başlar.
• Fren dengesi bozulabilir. Basınç dağılımını ayarlayan üniteler kendi çalışma bandının dışına çıkar.

Yüksek basıncın en yanıltıcı yanı şudur: sürücü ibreyi dolu görür ve sistemi sağlam sanır. Oysa aralıksız çalışan bir kompresör ile sürekli kaçıran bir regülatör, birkaç ay içinde kurutucuyu ve ventilleri birlikte bitirir.

Basınç Neden Bandın Dışına Çıkar?

Basınç şikayetinde iki ayrı soru vardır: sistem dolmuyor mu, yoksa dolduğunu tutamıyor mu? Cevap, aranacak yeri değiştirir.

• Sistem hiç dolmuyorsa ya da çok geç doluyorsa: kaçak, kompresör verimi, tıkalı kurutucu ya da sürekli kaçıran bir tahliye ventili akla gelir.
• Sistem doluyor ama tutmuyorsa: kaçak baştadır. Yıpranmış hortum, gevşemiş rakor, sızdıran ventil ya da yorulmuş fren körüğü aynı tabloyu verir.
• Sistem kesmeden dolmaya devam ediyorsa: basınç regülatörü kesmiyordur.
• Bir devre boşalıyor, diğerleri duruyorsa: dört devreli koruma ventili devreleri ayırıyor demektir; arıza o devrededir. Bunu dört devreli koruma valfi arızası yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Kışın basınç davranışı değişiyorsa: hatlarda donan nem akışı kısıtlıyordur.

Kaçak aramasının adım adım nasıl yapıldığını hava basıncı düşüyor yazımızda ayrıntılı anlattık.

Basınç Şikayetinde Teşhis Sırası

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

Sizin katkınız üç şeye bakar ama teşhisi kısaltır: ibre kaçta duruyor, kurutucunun tahliye sesi hangi sıklıkta geliyor, şikayet sabah mı yolda mı başlıyor.

1. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.
2. Panel göstergesi tek başına delil sayılmaz. Sisteme kalibrasyonlu manometre bağlanır ve gerçek basınç okunur; panel ibresi ile arada fark olabilir.
3. Motor çalıştırılıp sistem doldurulur. Doldurma süresi ölçülür, kesme değeri okunur ve kurutucunun tahliye sesi not edilir. Motor çalışırken kayış, fan ve sıcak yüzeylerden uzak durulur.
4. Kesme sonrası kompresörün gerçekten boşa geçip geçmediği kontrol edilir. Boşa geçmiyorsa regülatör tarafına bakılır.
5. Motor durdurulur ve sistem basınçlı haldeyken basıncın düşme davranışı izlenir. Belirli bir sürede kabul edilen düşüşün üstüne çıkılıyorsa kaçak aranır.
6. Hatlar, rakorlar ve ventiller köpükle taranır. Kurutucunun susturucusu ayrıca dinlenir; kesintisiz hava sesi köpükle görünmez, kulakla bulunur.
7. Devreler tek tek izlenir. Hangi devrenin daha hızlı boşaldığı bulunursa arama alanı daralır.
8. Elektronik fren sistemli araçlarda teşhis cihazıyla basınç sensörü değerleri okunur ve arıza kayıtlarına bakılır.
9. Gerekli parça yenilendikten sonra doldurma süresi ve kesme değeri tekrar ölçülür, arıza kayıtları serviste temizlenir.

Bu sıranın sonunda tablo netleşir: kaçak yok, regülatör kesiyor, kurutucu düzenli tahliye yapıyor, buna rağmen doldurma süresi uzun ise sıra kompresöre gelir.

Parça Numarasını Gönderin, Doğru Karşılığı Bulalım

Basınç şikayetinin sonunda değişen parça genellikle üç tanedir: kompresör, kurutucu ve kaçıran ventil. Üçünde de doğru karşılığı bulmanın en hızlı yolu parça numarasıdır. Numarayı okumak ve fotoğrafı çekmek, aracı emniyete almış servisin işidir; motor durdurulmuş, kontak kapalı ve motor soğumuş haldeyken çalışılır.

• Hava ihtiyacı yüksek araçlarda çift silindirli kompresörler kullanılır; Knorr-Bremse 1200 240 001 ve WABCO 9125180040 bu gruba örnektir.
• Komple kurutucu tarafında Mercedes Actros uygulamaları için Knorr-Bremse K138267N50 sık karşımıza çıkar.
• Doğru tip, aracın kendi parça numarasıyla belirlenir; marka ve model tek başına yetmez.

Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Numaranız kataloğumuzda karşılık bulmuyorsa fotoğraf üzerinden de eşleştirme yapabiliriz.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.

Son hatırlatma: basınç ayarı, regülatör ve emniyet ventili fren sisteminin emniyet unsurlarıdır. Ölçüm, ayar ve parça değişimi ehil bir serviste yapılır.