Hava Tankından Su Geliyor: Nem Nereden Giriyor, Kurutucu mu Bozuk?

Tahliyeden Su Gelince İlk Karar

Ne yapılacağı tablonun ağırlığına göre değişir.

• Fren tutmuyorsa, panelde fren sistemi ikaz ya da arıza lambası yanıyorsa, düşük hava basıncı ikazı varsa, park freni çözülmüyorsa, tahliyeden buz geliyor ve frenler geç bırakıyorsa ya da duyulur hava kaçağı varsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
• Basınç normal çalışma değerine çıkıyor ve tutuyor, düşük basınç ikazı sönüyor, ancak tahliyeden bol miktarda su geliyorsa ve hava sıfırın altındaysa: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
• Basınç normal doluyor ve tutuyor, ikaz yok, hava sıfırın üstünde ve tahliyeden yalnızca bir miktar berrak su geliyorsa: İlk fırsatta servise gösterin.

Teknik kısa cevap şudur: kuru çalışan bir sistemde depo tahliyesinden su gelmez. Su geliyorsa kurutucu nemi tutamıyordur. Bunun tek sebebi bozuk kurutucu değildir; kartuşun ömrü, kompresörün durumu, tahliye ventili ve deponun kendi bakımı aynı tabloyu üretir.

Kışın tablo sertleşir. Hatta biriken su donduğunda ventiller kapalı ya da açık kalır; fren geç gelir ya da geç bırakır. Bunu kışın havalı fren donması yazımızda ayrıntılı anlattık.

Fren Sistemindeki Hava Neden Kuru Olmalı?

Havalı fren sisteminde freni uygulayan şey hava basıncıdır. Pedala basıldığında fren körüklerine, yani havanın itme gücünü fren mekanizmasına aktaran haznelere giden hava freni sıkar. O havanın içinde su varsa, fren sistemi suyun davranışını da taşımak zorunda kalır.

Atmosferdeki hava her zaman bir miktar nem taşır. Kompresör bu havayı emip sıkıştırır; sıkışan hava ısınır ve taşıdığı nemi bir süre içinde tutar. Hava hatlarda soğudukça o nem yoğuşur ve sıvı su haline gelir. Yani su sisteme dışarıdan sızmaz, havanın kendi içinden çıkar. Sistemin işi bu suyu fren hatlarına varmadan ayırmaktır.

Nem ayrılmazsa sırayla şunlar olur:

• Su sıfırın altında donar. Ventil yuvalarında ve ince hava yollarında buz oluşur; ventil kapalı kalırsa fren gelmez, açık kalırsa fren bırakmaz.
• Depoların ve çelik boruların iç yüzeyinde pas başlar. Pas tortuya dönüşür, tortu hava ile birlikte ventillere taşınır.
• Su, ventillerin içindeki yağlamayı yıkar. Sürtünen yüzeyler kurur, ventil geç çalışmaya ve yapışmaya başlar.
• Nem ile yağ birleşince sabunumsu bir bulamaç olur. Bu bulamaç kurutucunun içindeki granülü kaplar ve kurutucuyu iş göremez hale getirir.
• Elektronik fren ünitelerinin ince hava kanalları tortu ve korozyondan etkilenir; ünite doğru çalışmaz, panelde arıza lambası yanar.

Kuru hava bu nedenle bir konfor konusu değildir. Fren sisteminin beklenen sürede ve beklenen güçte çalışmasının şartıdır.

Nem Sisteme Nereden Giriyor?

Depodan su geldiğinde ilk akla gelen kurutucudur, ancak sahada karşımıza çıkan sebepler birkaç tanedir ve hepsi aynı belirtiyi verir.

• Kurutucu kartuşu ömrünü doldurmuştur. Kartuşun içindeki granülün nem tutma kapasitesi sınırlıdır; doyduğunda kartuş yerinde durur ama iş görmez.
• Araca uygun olmayan tip ya da diş takılmıştır. Yanlış kartuş erken doyar ve şikayet kısa sürede geri gelir.
• Kompresör yağ atıyordur. Yağ granülü kaplar, kartuş nemi tutamaz. Bunu kompresör yağ atıyor mu yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Kompresör aralıksız basıyordur. Kesintisiz çalışan kompresörün ürettiği sıcak hava kurutucuya çok sıcak girer; granül sıcak havadan nemi alamaz.
• Kurutucunun tahliye ventili ya da basınç regülatörü kaçırıyordur. Kurutucu düzenli tahliye yapamazsa tuttuğu nemi dışarı atamaz ve bir sonraki dolumda geri verir.
• Depolar uzun süredir tahliye edilmemiştir. Dipte biriken su, hava akışıyla yeniden sisteme taşınır.
• Varsa su ayırıcı tıkalıdır. Kurutucu öncesinde suyun bir kısmını alan bu küçük ünite tıkandığında yükü tamamen kurutucuya bırakır.

Bu listenin sırası tesadüfi değildir. Sahada en sık çıkan sebep kartuşun ömrünü doldurmasıdır; en sık atlanan sebep ise tahliye ventilinin kaçırmasıdır. İkincisi köpükle görünmez, kulakla bulunur.

Emniyetli Sürüşte Hava Kalitesi Neyi Değiştirir?

Fren performansı denince akla balata ve disk gelir. Havalı fren sisteminde bunların önünde bir halka daha vardır: o balatayı sıkacak havanın kendisi. Hava kirliyse ya da nemliyse fren mekaniği sağlam olsa bile tepki değişir.

• Fren geç gelir. Nemli ve tortulu bir ventil kumandayı geciktirir; pedal ile fren arasındaki süre uzar. Bunu frenler geç bırakıyor yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Fren geç bırakır. Yapışan ventil havayı boşaltamaz; balata diske sürtmeye devam eder, ısınma ve erken aşınma başlar.
• Dorse ile çekici arasında denge bozulur. Römork hattındaki nem dorse frenlerini geciktirir; çekici frenlenirken dorse arkadan iter.
• Elektronik fren desteği zayıflar. Modülatörün ince kanalları tortuyla daralırsa tekerlek frenlerine giden hava miktarı istenen hassasiyette ayarlanamaz.
• Kışın tablo topluca kötüleşir; donan tek bir ventil bütün devrenin davranışını değiştirir.

Sonuç şudur: fren sistemindeki havanın kalitesi, balata kalınlığı kadar emniyet konusudur ve ikisi aynı bakım listesinde yer almalıdır. Bunu filo bakım takvimi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Hava Kurutucu Filtresi Tam Olarak Ne İş Yapar?

Hava kurutucu, kompresörden gelen sıcak ve nemli havayı fren sistemine vermeden önce kurutan ünitedir. İçindeki kartuşta nem tutucu granül bulunur. Hava granülün içinden geçerken nemini bırakır; sistem dolduğunda kurutucu tahliye yapar ve tuttuğu nemi ters yönde üfleyerek dışarı atar. Kurutucunun altında duyduğunuz aralıklı pışşt sesi bu tahliyedir.

Kartuş aynı zamanda havadaki yağ zerreciklerinin bir kısmını da tutar. Bu ikinci görev ömrünü kısaltır: yağ atan bir kompresörün altında kartuş, nem yükü normal olsa bile erken biter.

• Kartuş bir sarf malzemesidir; temizlenmez, yenilenir.
• Komple kurutucu ünitesi ise gövde, regülatör ve tahliye bölümünü birlikte taşır; bu ünite revize edilebilir.
• Değişim aralığı araca, kilometreye ve çalışma şartlarına göre değişir. Tozlu şantiye ve kısa mesafe dağıtım, uzun yol çekicisinden daha hızlı tüketir.
• Kartuş değişirken deponun tahliye edilmesi ve tahliye ventilinin kontrolü aynı işin parçasıdır; yalnız kartuş değişirse şikayet geri döner.

Değişim zamanının nasıl belirlendiğini hava kurutucu filtresi ne zaman değişmeli yazımızda ayrıntılı anlattık.

Su Şikayetinde Teşhis Sırası

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

Sizin katkınız üç şeye bakar ama teşhisi kısaltır: tahliye sesi geliyor mu, gelen sıvı berrak mı yağlı mı, kartuş en son ne zaman değişti.

1. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.
2. Motor durdurulmuş ve kontak kapalı haldeyken depolar sırayla tahliye edilir. Her depodan gelen sıvı ayrı ayrı not edilir: berrak su, yağlı bulamaç ya da antifriz kokulu renkli sıvı farklı arızaları gösterir. Tahliye sırasında aracın altında ya da tahliye ağzının önünde kimse bulunmaz.
3. Motor çalıştırılıp sistem doldurulur; kurutucunun tahliye sesinin gelip gelmediği ve sıklığı not edilir. Motor çalışırken kayış, fan ve sıcak yüzeylerden uzak durulur.
4. Sistem dolu haldeyken kurutucunun susturucusu dinlenir. Kesintisiz hava sesi geliyorsa tahliye ventili ya da regülatör kaçırıyordur; bu durumda kartuş değişimi şikayeti çözmez.
5. Kartuşun tipi, dişi ve takılma geçmişi öğrenilir. Araca uygun olmayan kartuş takılmışsa önce bu düzeltilir.
6. Kompresör tarafı elenir: tahliye ağzının altına temiz bir karton sabitlenir, sistem birkaç kez doldurulup tahliye ettirilir. Nemli iz normaldir; koyu ve yağlı leke kompresörü işaret eder.
7. Kaçak taraması yapılır. Sistem basınçlı, motor durdurulmuş haldeyken hatlar, rakorlar ve ventiller köpükle taranır. Kaçak kompresörü sürekli çalıştırır, sürekli çalışan kompresör kurutucuyu sıcak havayla besler ve nem geçer.
8. Gerekli parça yenilendikten sonra sistem birkaç kez doldurulup boşaltılır, depolar tekrar tahliye edilir ve şikayetin geri gelip gelmediği izlenir. Elektronik üniteli araçlarda arıza kaydı serviste teşhis cihazıyla temizlenir.

Bu sıranın sonunda tablo netleşir. Tahliye sesi düzenli, kaçak yok, kartuş doğru tip ve yeni, buna rağmen depodan su geliyorsa sırada kompresör ve komple kurutucu ünitesi vardır.

Ne Yenilenir, Ne Revize Edilir?

Su şikayetinde karar üç parça arasında verilir ve üçünün de yolu farklıdır.

• Kurutucu kartuşu yenilenir. Sarf malzemesidir, revize edilmez.
• Komple kurutucu ünitesi revize edilir. Gövde sağlamsa temizlenir, aşınan parçalar yenilenir, regülatör ve tahliye bölümü ayarlanır ve ünite fonksiyon testinden geçirilir.
• Kompresör revize edilir. Gövdede çatlak, kırık ya da ölçü dışı aşınma varsa revize edilmez; bu durum size bildirilir ve nasıl devam edileceği konuşulur.
• Depoda ağır pas ve tortu varsa temizliği ya da yenilenmesi gündeme gelir; paslı bir depo yeni kurutucuyu kısa sürede kirletir.

Revize üniteler bize gelen eski parça üzerinden çalışır. Eski parçanın geri dönüşünü core takası yazımızda ayrıntılı anlattık.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.

Doğru Kartuşu Bulmak: Parça Numarası ve Fotoğraf

Kurutucu tarafında en sık yapılan hata, benzer görünen ama dişi ya da tipi farklı bir kartuşun takılmasıdır. Bunu önleyen tek şey parça numarasıdır. Kurutucu çoğu araçta şase üzerinde, kolay görülen bir yerdedir; yine de numarayı okumak ve fotoğrafı çekmek aracı emniyete almış servisin işidir.

• Mercedes Actros uygulamalarında komple kurutucu olarak Knorr-Bremse K138267N50 gelir.
• Volvo ve Renault tarafında Knorr-Bremse K148329N50 sık karşımıza çıkar.
• DAF Euro 6 için Knorr-Bremse K236770N50 kullanılır.
• Kurutucu öncesinde su ayırıcı bulunan uygulamalarda Haldex 412-10025 gibi ayrı bir ünite de vardır.
• Doğru tip, aracın kendi parça numarasıyla belirlenir; marka ve model tek başına yetmez.

Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Gövdedeki etiket, kartuşun üst yüzeyindeki yazı ve bağlantı dişinin göründüğü bir kare çoğu zaman yeterlidir. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Kataloğumuzda karşılık arıyorsanız arama sayfamızdan numarayla da bakabilirsiniz.

Numaranın gövde üzerinde nerede yazdığını ve hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.

Son hatırlatma: kurutucu ve kompresör çalışması fren sisteminde çalışmaktır. Parçanın sökümü, takılması ve sistem kontrolü ehil bir serviste yapılır.