Havalı Süspansiyon Nedir, Nasıl Çalışır? Kamyon ve Dorsede Seviye Ayarı

Kısa Cevap: Süspansiyonda Sorun Varsa Yolda Karar

Havalı süspansiyon arızası çoğu zaman aracın bir tarafa yatmasıyla kendini gösterir. Karar yatmanın ve eşlik eden belirtinin ağırlığına göre verilir.

1. Araç bir tarafa belirgin biçimde yattı, süspansiyon körüğü patladı, tekerlek çamurluğa değiyor ya da basınç düşüyorsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
2. Araç hafif yatık fakat seviye tutuyor, panelde süspansiyon ikazı yanıyorsa: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
3. Araç park halinde gece boyunca bir miktar iniyor, sürüşte seviye normal ise: İlk fırsatta servise gösterin.

Araç durdurulurken her kademede aynı sıra izlenir. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.

Havalı Süspansiyon Ne İşe Yarar?

Havalı süspansiyonda aracın ağırlığını çelik yaylar yerine süspansiyon körükleri taşır. Araç yüklendikçe süspansiyon körüklerine hava eklenir, yük boşaldıkça hava dışarı verilir. Böylece şasi, yük ne olursa olsun aynı yükseklikte kalır.

• Sabit yükseklik. Dorse bağlama, rampaya yanaşma ve yük boşaltma her seferinde aynı yükseklikte yapılır.
• Yüke uyum. Boş araç sert sekmez, yüklü araç çökmez; sürüş yükten bağımsız olarak dengelidir.
• Yükün korunması. Yol darbeleri yüke daha az ulaşır.
• Yük bilgisi. Süspansiyon körüğündeki basınç aks yükünü gösterir; fren elektroniği ve yük ayarı frenleme kuvvetini bu bilgiye göre ayarlar.
• Ayarlanabilirlik. Birçok araçta şasi yükseltilip alçaltılabilir; otobüslerde yolcu inerken araç bir tarafa indirilebilir.

Dördüncü madde sıklıkla atlanır. Süspansiyon yük bilgisini yanlış verirse fren de yanlış çalışır: boş araç yüklü sanılırsa teker kilitler. Bu tabloyu boş yükte teker kilitliyor yazımızda anlattık.

Sistemin Parçaları

Havalı süspansiyon, havalı fren sisteminin havasını kullanan ayrı bir devredir. Parçaları şunlardır.

• Süspansiyon körükleri. Aks ile şasi arasında yükü taşıyan, içi hava dolu kauçuk gövdeler.
• Seviye ventili. Mekanik sistemde bir kol ile akse bağlıdır, şasi ile aks arasındaki mesafeyi izler ve körüğe hava verip boşaltır.
• ECAS. Elektronik sistemde yükseklik sensörleri, bir kontrol ünitesi ve süspansiyon körüklerine giden havayı yöneten ventil bloğundan oluşur.
• Besleme. Hava, dağıtıcının süspansiyona ayrılmış devresinden ve kendi deposundan gelir.
• Amortisörler. Süspansiyon körükleri yükü taşır, amortisörler salınımı söndürür.
• Dingil kaldırma. Boşken bir dingili yerden kaldıran ayrı hava körüğü ve kumandası.
• Kumanda. Dorselerde rampa kolu ya da kumanda kutusu, çekicilerde kabindeki seviye düğmeleri.

Kabin de çoğu çekicide kendi küçük havalı süspansiyonu üzerinde durur; bu ayrı devrenin belirtilerini kabin sallanıyor yazımızda, dorsede dingil kaldırma ve rampa kolunu dorse dingili kalkmıyor yazımızda anlattık.

Yükseklik Nasıl Sabit Tutulur?

Mekanik sistemde iş tek bir ventile düşer. Seviye ventilinin kolu bir çubukla akse bağlıdır. Araç yüklendiğinde şasi iner, kol yukarı kalkar ve ventil süspansiyon körüklerine hava verir; şasi eski yüksekliğine çıkınca kol ortaya döner ve ventil kapanır. Yük boşaltıldığında şasi kalkar, kol aşağı iner ve ventil süspansiyon körüklerindeki fazla havayı dışarı atar.

Kolun orta konumunda küçük bir boşluk bırakılır. Bu ölü bölge sayesinde yoldaki her sarsıntıda ventil hava vermez ya da boşaltmaz; aksi halde sistem sürekli hava harcar ve kompresör durmadan çalışırdı. Ölü bölgeden sürekli hava sesi geliyorsa ventil ya da ayarı yorulmuştur.

Elektronik sistemde, yani ECAS'ta, kolun yerini yükseklik sensörleri alır. Sensörler mesafeyi elektrik sinyali olarak kontrol ünitesine verir; ünite ventil bloğunu açıp kapatarak her süspansiyon körüğünü ayrı ayrı ayarlayabilir. Bu sayede birden fazla seviye tanımlanabilir: sürüş seviyesi, rampa seviyesi, bağlama seviyesi. Otobüslerde yolcu inişinde aracın bir tarafa indirilmesi de bu sistemle yapılır. İki sistem arasındaki farkları ve ECAS'ın elemesini ECAS arızası yazımızda ayrıntılı anlattık.

Yaprak Yay mı, Havalı Süspansiyon mu?

İki sistem farklı işler için güçlüdür. Aşağıdaki tablo sahada öne çıkan farkları toplar.

Havalı süspansiyonun bakımı, havalı frenin bakımıyla aynı dili konuşur: temiz ve kuru hava. Sisteme taşınan nem ve yağ, seviye ventilinin ve ECAS ventil bloğunun iç contalarını yıpratır. Bu nedenle kurutucunun durumu süspansiyonun da ömrünü belirler.

Arıza Belirtileri ve Neye İşaret Ettikleri

Havalı süspansiyonda belirtiler genellikle şu yedi biçimde görünür.

• Araç bir tarafa yatık duruyor. O taraftaki süspansiyon körüğü, seviye ventili ya da ECAS ventili kaçırıyordur.
• Araç park halinde iniyor. Süspansiyon körüğünde, rakorlarda ya da ventilin içinde kaçak vardır.
• Süspansiyon tarafından sürekli hava sesi geliyor. Seviye ventili sürekli ayar yapmaya çalışıyor ya da bir bağlantı kaçırıyordur.
• Araç yükselmiyor. Besleme basıncı, ventil bloğu ya da kumanda tarafı kontrol edilir.
• Panelde süspansiyon ikazı yanıyor. Elektronik sistemde sensör, soket ya da kontrol ünitesi kod kaydetmiştir.
• Boş yükte teker kilitliyor. Süspansiyonun verdiği yük bilgisi yanlış olabilir.
• Kompresör eskisinden sık çalışıyor. Süspansiyondaki kaçak havayı sürekli tüketiyordur.

Mekanik sistemde en sık sorumlu çıkan seviye ventilinin belirtilerini seviye ventili arızası yazımızda anlattık. Panelde yanan süspansiyon ikazının kodlarını okuma mantığını ise SPN ve FMI yazımızda açtık.

Serviste Kontrol ve Revizyon

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

1. Araç düz zeminde, sistem tam basınçta iken her aksın iki tarafının yüksekliği ölçülür.
2. Süspansiyon körükleri, rakorlar ve hatlar basınç altında sabunlanır.
3. Seviye ventilinin kolu elle hareket ettirilir; hava verme, kapanma ve boşaltma konumları denenir.
4. Ventil kolunun bağlantı çubuğu ve ayarı kontrol edilir; eğilmiş ya da kopmuş çubuk aranır.
5. Elektronik sistemde arıza kodları okunur, yükseklik sensörlerinin sinyali ölçülür.
6. Motor durdurulur ve aracın belirli bir süre içinde inip inmediği izlenir.

Kontrol sonunda seviye ventili ya da ECAS ventil bloğu sorumlu çıkarsa, bu üniteler revize edilebilen gruptadır; gövde sağlamsa iç takım yenilenir ve ünite basınç altında test edilir. Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.