Kamyon Arıza Kodu Nasıl Okunur? SPN ve FMI Ne Demek?
Servis cihazı bağlandı, ekranda bir satır belirdi: SPN, yanında bir sayı, FMI, yanında bir sayı daha. Çoğu sürücü ve filo yöneticisi için bu satır bir şifre gibidir; ustanın yorumuna teslim edilir. Oysa bu iki sayının mantığı basittir ve bir kez anlaşıldığında arızanın ne olduğu değil ama nerede aranacağı büyük ölçüde okunabilir. SPN hangi değerin sorunlu olduğunu, FMI bu değerin nasıl bozulduğunu söyler. Aynı SPN'in yanında farklı bir FMI, bambaşka bir arızayı anlatır: biri motorun gerçekten ısındığını, diğeri yalnızca sıcaklık sensörünün kablosunun koptuğunu gösterebilir. Bu yazı ağır vasıtada arıza kodunun nasıl okunduğunu, FMI numaralarının standart anlamlarını, fren ve hava tarafındaki kodların neye işaret ettiğini ve bir kodu silmeden önce neden durmak gerektiğini anlatır.
Kısa Cevap: Kod Çıktı, Araç Ne Olacak?
Kod, teşhisin başlangıcıdır; yol kararı ise koda göre değil belirtiye göre verilir. Aynı kod bir araçta hafif bir uyarı, başka bir araçta durdurulması gereken bir arıza olabilir. Karar şu sırayla verilir.
- Kodla birlikte kırmızı bir fren ya da basınç ikazı yanıyor, basınç tutmuyor, frenler geç geliyor ya da bırakmıyorsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
- Sarı bir ikaz yanıyor, kod fren elektroniğini ya da süspansiyonu gösteriyor fakat frenleme duyarlı ise: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
- Kod yalnızca kayıtlı durumda, panelde ikaz yok ve sürüşte belirti yoksa: İlk fırsatta servise gösterin.
Araç durdurulurken her kademede aynı sıra izlenir. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.
Panelde yanan lambaların hangisinin kırmızı, hangisinin sarı kategoride olduğunu panelde fren ikaz lambası yandı yazımızda ayırdık. Kod o lambanın arkasındaki ayrıntıdır; lambayı okumadan koda geçilmez.
Bir Arıza Kodu Dört Soruyu Cevaplar
Ağır vasıtalarda kontrol üniteleri aynı veri hattı üzerinden konuşur ve arızayı ortak bir dille bildirir. Bu dilin temeli SAE J1939 standardıdır. Standart bir arızayı dört parçayla tarif eder.
- Kaynak: kodu hangi ünite üretti? Motor, şanzıman, fren elektroniği, süspansiyon, gösterge. Servis cihazı bunu ünite adıyla ya da bir adres numarasıyla verir.
- SPN: hangi değer ya da hangi parça sorunlu? Örneğin soğutma suyu sıcaklığı, birinci fren devresi basıncı, bir tekerlek hız sensörü.
- FMI: o değer nasıl bozuldu? Değer gerçekten yüksek mi, sensör devresi mi kopuk, veri mi kesik geliyor?
- Tekrar sayısı: arıza kaç kez oluştu? Bir kez oluşup kaybolan ile yüzlerce kez tekrar eden aynı şey değildir.
Sahadan bir örnek farkı gösterir. SPN 110 soğutma suyu sıcaklığıdır. SPN 110 ile FMI 0 birlikte geliyorsa değer geçerlidir ve normalin çok üstündedir; motor gerçekten ısınıyordur ve araç durdurulmalıdır. SPN 110 ile FMI 3 geliyorsa ölçüm devresinde gerilim normalin üstündedir; motor büyük olasılıkla ısınmıyordur, sensörün kablosu ya da soketi arızalıdır. Aynı SPN, iki ayrı dünya.
Isınan bir motorda nereye bakıldığını araç hararet yapıyor yazımızda ayrıca anlattık. Buradaki amaç, kodun hangi yöne işaret ettiğini okuyabilmektir.
FMI Tablosu: Arızanın Türünü Söyleyen Sayı
FMI numaralarının anlamı standarttır; markadan markaya değişmez. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan numaraları ve sahada ilk bakılan yeri toplar.
| FMI | Standart anlamı | Sahada ilk bakılan yer |
|---|---|---|
| 0 | Değer geçerli, normalin çok üstünde | Gerçek durum: sıcaklık ya da basınç gerçekten yüksek |
| 1 | Değer geçerli, normalin çok altında | Gerçek durum: basınç ya da seviye gerçekten düşük |
| 2 | Veri düzensiz, kesik ya da hatalı | Gevşek soket, aralıklı temas, nem almış bağlantı |
| 3 | Gerilim normalin üstünde ya da artıya kısa devre | Ezilmiş kablo, sensör besleme devresi |
| 4 | Gerilim normalin altında ya da şaseye kısa devre | Kablo, soket ya da sensörün kendisi |
| 5 | Akım normalin altında ya da devre açık | Kopuk kablo, çıkmış soket, yanmış bobin |
| 6 | Akım normalin üstünde ya da şaseye kaçak | Bobinde ya da kabloda kısa devre |
| 7 | Mekanik sistem yanıt vermiyor ya da ayarı bozuk | Sıkışan ventil, hareket etmeyen parça |
| 8 | Frekans ya da darbe süresi anormal | Hız sensörü, sensör boşluğu, dişli çark |
| 9 | Güncelleme hızı anormal | Ünite haberleşmesi, veri hattı |
| 10 | Değişim hızı anormal | Ani değişen değer: sensör ya da gerçek durum |
| 11 | Kök sebep bilinmiyor | Ayrıntılı ölçüm gerekir |
| 12 | Akıllı cihaz ya da parça arızalı | Ünitenin kendisi değerlendirilir |
| 13 | Kalibrasyon dışı | Ayar ya da öğretme işlemi |
| 14 | Özel talimat | Üreticinin açıklamasına bakılır |
| 31 | Koşul mevcut | Durum bildirimi; belirtiye göre değerlendirilir |
Tablonun en değerli ayrımı ilk iki satır ile üçten altıya kadar olan satırlar arasındadır. FMI 0 ve 1, ölçülen şeyin gerçekten sorunlu olduğunu söyler. FMI 3, 4, 5 ve 6 ise ölçen devrenin sorunlu olduğunu söyler; bu durumda parça değiştirmeden önce kablo ve soket kontrol edilir. Bu tek ayrım, sahada gereksiz değişen parçaların önemli bir bölümünü önler.
FMI 12 ise ünitenin kendisini işaret eden nadir koddur. Bu kodla gelen bir modülatör ya da kontrol ünitesi, kablo ve besleme doğrulandıktan sonra değerlendirmeye alınır.
Fren ve Hava Tarafında Kodlar Neyi Gösterir?
Fren elektroniği, süspansiyon elektroniği ve elektronik hava işleme üniteleri de aynı dili konuşur. Bu tarafta en sık karşılaşılan tablolar şunlardır.
- Fren devresi basıncı. Standartta birinci fren devresi basıncı SPN 117, ikinci devre SPN 118 olarak geçer. FMI 1 basıncın gerçekten düşük olduğunu, FMI 3 ya da 4 basınç sensörünün devresini gösterir.
- Modülatör bobinleri. FMI 5 açık devre, FMI 6 kısa devre anlamına gelir; önce soket ve kablo, sonra modülatör değerlendirilir.
- Tekerlek hız sensörleri. FMI 2 aralıklı temas, FMI 8 sinyalin bozuk olduğunu anlatır; çoğu zaman sensör boşluğu ya da dişli çark kirliliğidir.
- Süspansiyon yükseklik sensörleri. FMI 2 kesik sinyal, FMI 13 kalibrasyon dışı anlamına gelir; sensör kolu yerinden oynamışsa öğretme işlemi gerekir.
- Haberleşme kodları. FMI 9 bir ünitenin veri hattında sessiz kaldığını gösterir; soket, besleme ve veri hattı kontrol edilir.
- Mekanik tepki kodları. FMI 7, komut verildiği halde ventilin ya da parçanın beklenen tepkiyi vermediğini söyler; sıkışma, nem ve yağ akla gelir.
Fren elektroniği ikazında beyin ile modülatörün nasıl ayrıldığını EBS arıza lambası neden yanar yazımızda, tekerlek hız sensörünün kontrolünü ABS sensörü nasıl kontrol edilir yazımızda, süspansiyon elektroniğinin elemesini ECAS arızası yazımızda anlattık.
Aktif Kod, Kayıtlı Kod ve Serviste Okuma Sırası
Kontrol üniteleri iki tür kayıt tutar. Aktif kod, arızanın şu anda var olduğunu söyler. Kayıtlı ya da pasif kod ise geçmişte oluşmuş, şu an görünmeyen bir arızayı anlatır. Aktif kod silinmez ya da silinse bile hemen geri döner; kayıtlı kod silinebilir ama sildiğinizde geçmişe dair bilgiyi de silmiş olursunuz.
Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.
- Kontak açılır, panelde yanan ikazlar not edilir ve fotoğraflanır.
- Teşhis cihazı bağlanır; bütün ünitelerin kodları, silmeden önce, eksiksiz okunur ve kaydedilir.
- Her kodun aktif mi kayıtlı mı olduğu ve tekrar sayısı ayrı ayrı yazılır.
- Kodlar ünitelere göre gruplanır; aynı anda birden fazla ünitede kod varsa ortak bir besleme ya da veri hattı sorunu aranır.
- FMI numarasına göre yön belirlenir: gerçek değer mi, devre mi, ünite mi?
- Devre yönündeki kodlarda soket, kablo ve besleme gerilimi ölçülür.
- Gerçek değer yönündeki kodlarda ölçüm başka bir yoldan doğrulanır; örneğin basınç göstergeden okunur.
- Sebep giderildikten sonra kayıtlı kodlar silinir, araç denenir ve kodların geri gelip gelmediğine bakılır.
Sahada en sık yapılan hata ikinci adımın atlanmasıdır: kod görülür, silinir ve araç teslim edilir. Kod ertesi gün geri geldiğinde ilk okumadaki bilgi kaybolmuştur. Aynı arızanın neden tekrar ettiğini tekrarlayan fren arızası yazımızda ayrıca ele aldık.
Markaya Göre Farklar ve Doğru Cihaz
MAN, DAF, Volvo ve Scania'da servis cihazı kodların büyük bölümünü SPN ve FMI olarak verir. Bazı markalar panelde kendi numaralandırmasını gösterir ve servis cihazında bunun SPN karşılığı görülür. Eski kuşak araçlarda, özellikle bazı Volvo modellerinde, MID, PID ve SID harfleriyle başlayan daha eski bir biçim de karşınıza çıkabilir; mantık aynıdır, yalnızca etiketler farklıdır.
Mercedes Actros ve Axor'da ise panel arızayı önce ünite kısaltmasıyla gösterir; kısaltmaların hangi üniteye ait olduğunu Actros arıza kodları yazımızda tek tek açtık.
Cihaz konusunda bir uyarı: otomobiller için satılan basit kod okuyucular ağır vasıtada çoğu zaman ya bağlanmaz ya da yalnızca motor ünitesini görür. Fren elektroniği, süspansiyon ve şanzıman kodları için ağır vasıtayı destekleyen bir teşhis cihazı gerekir. Kodun yalnızca motor tarafında okunmuş olması, diğer ünitelerde kod olmadığı anlamına gelmez.
Kod Bir Üniteyi Gösteriyorsa
Eleme bittiğinde kod bazen gerçekten bir üniteyi gösterir: bir modülatör, bir süspansiyon ventil bloğu, elektrikli bir fren pedal ünitesi ya da bir kontrol ünitesi. Bu ünitelerin önemli bir bölümü revize edilebilen gruptadır; gövde ve bağlantılar sağlamsa iç takım yenilenir, ünite test edilerek sahaya döner.
Parça tarafında koddan çok ünitenin üzerindeki numara işe yarar. Kodun kendisi hangi ünite olduğunu söyler, hangi varyant olduğunu söylemez. Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Kodu ve servisin okuma ekranının fotoğrafını da eklerseniz eşleştirme hızlanır. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.
Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
SPN ve FMI ne demek?
SPN, arızanın hangi değerde ya da hangi parçada olduğunu gösteren numaradır. FMI ise o değerin nasıl bozulduğunu anlatır: gerçekten yüksek ya da düşük mü, devre mi kopuk, veri mi kesik. İkisi birlikte okunur; biri tek başına eksik bilgi verir.
FMI 31 ne anlama gelir?
Standartta koşul mevcut anlamına gelir. Ünite belirli bir durumun oluştuğunu bildirir ama bunu yüksek, düşük ya da kopuk gibi bir türe bağlamaz. Değerlendirme SPN'e ve araçtaki belirtiye göre yapılır.
Arıza kodunu silersem sorun çözülür mü?
Hayır. Silmek yalnızca kaydı temizler. Aktif arıza sürüyorsa kod hemen geri gelir. Üstelik silmeden önce kaydedilmeyen kod, teşhis için gereken bilgiyi de yanında götürür. Önce okunur, kaydedilir, sebep giderilir, sonra silinir.
Aynı SPN farklı FMI ile çıkıyor. Neden?
Çünkü aynı değer farklı biçimlerde bozulabilir. Örneğin bir basınç değeri bir gün gerçekten düşük olduğu için, başka bir gün sensör kablosu temassız olduğu için kod üretebilir. FMI değiştiyse arıza türü değişmiştir ve arama yönü de ona göre değişir.
Otomobil için satılan kod okuyucu kamyonda işe yarar mı?
Çoğu zaman yaramaz. Ağır vasıtada teşhis soketi ve veri protokolü otomobilden farklıdır. Basit okuyucular ya bağlanmaz ya da yalnızca motor ünitesini görür; fren, süspansiyon ve şanzıman kodları için ağır vasıtayı destekleyen cihaz gerekir.
Kod kayıtlı ama panelde ikaz yok. Beklemeli miyim?
Araç normal çalışıyor ve ikaz yoksa acil değildir, fakat kayıt görmezden gelinmez. Tekrar sayısı yüksekse arıza aralıklı olarak sürüyordur. İlk fırsatta servise gösterilir ve kaydın sebebi aranır.
