Parçayı Değiştirdim Yine Bozuldu: Tekrarlayan Arızanın Kök Sebebi

Kısa Cevap: Aynı Arıza İkinci Kez Çıktıysa

Tekrarlayan arızada ilk kural, üçüncü kez aynı parçayı değiştirmemektir. İkinci tekrar, teşhisin baştan ele alınması gerektiğini söyleyen bir işarettir. Yolda karar ise her zamanki gibi belirtinin ağırlığına göre verilir.

1. Basınç tutmuyor, fren pedalı yere iniyor ya da fren bırakmıyor, teker ısınıyorsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
2. Panelde fren ya da ABS lambası tekrar yandı fakat frenleme duyarlı ise: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
3. Belirti ilk seferkinden hafif, dolum süresi biraz uzamış durumdaysa: İlk fırsatta servise gösterin.

Araç durdurulurken izlenen sıra her kademede aynıdır. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.

Servise giderken en değerli bilgi, iki arıza arasında geçen süre ve kilometredir. Günler içinde tekrar eden bir arıza ile aylar sonra tekrar eden arıza bambaşka sebeplere işaret eder.

Tekrarın Dört Sebebi

Aynı belirtinin geri gelmesinin sebebi neredeyse her zaman şu dört başlıktan biridir. Ayırt etmenin yolu, tekrarın ne kadar sürede geldiğine ve belirtinin birebir aynı olup olmadığına bakmaktır.

Tablodaki ilk satır en sık çıkanıdır ve en çok atlanan da odur. Bir ünite bozulduğunda onu bozan sebep aranmadan yalnızca ünite yenilenirse, yeni parça aynı ortamda aynı yoldan yıpranır. İkinci satır ise teşhis hatasıdır: aynı belirtiyi üretebilen birden fazla ünite vardır ve ilk denemede en olası olan değiştirilmiştir.

Sistemi Bozan Üç Şey: Nem, Yağ ve Tortu

Havalı fren sisteminde üniteleri içeriden yıpratan şeylerin neredeyse tamamı, sisteme kompresörden giren havayla birlikte gelir. Üçü ayrı ayrı iş görür.

• Nem. Kurutucu görevini yapmıyorsa su bütün hatta dolaşır. Ventil yuvalarını paslandırır, yayları oturtur, kışın donarak hattı tıkar. Nem kaynaklı arızalar mevsime göre gelip gider ve bu, tanınmasını zorlaştırır.
• Yağ. Kompresör yağ atıyorsa yağ contaları şişirir, oturma yüzeylerini kaygan bırakır ve kurutucu maddesini kaplayarak onu da işlevsiz yapar. Yağ kaynaklı arızalarda birden fazla ünite aynı dönemde bozulur.
• Tortu ve pislik. Yıllar içinde hatların içinde biriken kalıntı, yeni takılan ünitenin ince kanallarını daraltır. Bu, en sinsi olanıdır; ünite ilk günlerde düzgün çalışır, sonra yavaşça davranış değiştirir.

Bu üçlünün ortak özelliği, tek bir üniteyi değil bütün sistemi etkilemeleridir. Bu nedenle tekrarlayan bir arızada soru şudur: son bir yıl içinde bu araçta başka hangi hava ünitesi değişti? Cevap birden fazlaysa arıza tek üründe değil, sistemin genelindedir.

Nemin sisteme nereden girdiğini hava tankından su geliyor yazımızda, kurutucunun ne zaman ele alınacağını hava kurutucu filtresi ne zaman değişmeli yazımızda, kompresörün yağ atma belirtilerini kompresör yağ atıyor mu yazımızda anlattık.

Belirti Aynı, Arıza Başka Yerde

Havalı sistemde bir belirtinin arkasında genellikle birden fazla aday vardır. Değiştirilen ünite gerçekten yorgun olabilir, fakat şikayeti üreten o olmayabilir. Bu durumda arıza kısa süre sonra geri gelir ve bu kez suçlu yeni parça sanılır.

• Frenler geç bırakıyorsa röle ventili kadar kumanda hattındaki kısıtlama da sebep olabilir.
• Basınç geç doluyorsa kompresör kadar sistemdeki küçük ve dağınık kaçaklar da sebep olabilir.
• Bir yana çekme, fren ünitesi kadar tek taraflı bir mekanik sıkışmadan da gelebilir.
• Panelde lamba yanması, elektronik ünite kadar bir sensörden ya da kablo temasından da gelebilir.
• Boşta teker kilitlemesi, yük ayarı kadar dorse tarafındaki bir kurgudan da gelebilir.

Bu nedenle ikinci kez aynı belirti çıktığında yapılacak iş, aynı ünitenin ikinci kez değişmesi değil, eleme listesinin baştan yürütülmesidir. Sistemin bütününde havanın hangi duraktan geçip nereye gittiğini havalı fren sistemi nasıl çalışır yazımızda dokuz durakta anlattık; eleme yapılırken bu sıra izlenir.

Zinciri Kırmak: Serviste İzlenen Sıra

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

1. İki arıza arasındaki süre, kilometre ve mevsim yazılır. Kısa aralık montaj ya da kök sebep, uzun aralık normal yıpranma işaretidir.
2. Aynı araçta son bir yılda değişen bütün hava üniteleri listelenir. Birden fazla ise sistem geneli değerlendirilir.
3. Hava depoları boşaltılır, gelen sıvıya bakılır. Su ve yağ ayrı ayrı not edilir.
4. Kurutucu ve kompresör durumu değerlendirilir. Kurutucudan tahliye sesi gelip gelmediği dinlenir.
5. İlk müdahalede dokunulan bütün bağlantılar yeniden kontrol edilir; hat yönü, conta ve rakor sırayla bakılır.
6. Değişen ünitenin numarası araç bilgileriyle yeniden karşılaştırılır; ayar sınıfı farkı aranır.
7. Hatların güzergahı izlenir; sürtünme, ezilme ve titreşim noktaları aranır.
8. Belirtiyi üretebilecek diğer üniteler, basınç altında tek tek denenir.
9. Bulunan kök sebep giderildikten sonra sistem baştan doldurulur ve kaçak testi yapılır.

Dokuzuncu adım atlanmamalıdır. Kök sebep giderildikten sonra yapılan kaçak testi, zincirin gerçekten kırıldığını gösteren tek kanıttır. Ünite değişiminden sonra yapılan kontrolün tamamını parça değişimi sonrası fren testi yazımızda ayrıca anlattık.

Ne Zaman Tek Ünite, Ne Zaman Sistem Ele Alınır?

Her tekrarlayan arıza sistemin tamamının ele alınmasını gerektirmez. Ayrım şu üç soruyla yapılır.

1. Son bir yılda bu araçta kaç hava ünitesi değişti? Bir ise tek ünite, ikiden fazla ise sistem geneli düşünülür.
2. Depodan gelen sıvı nasıl? Berrak ve az ise tek ünite, bol ya da yağlı ise sistem geneli düşünülür.
3. Arıza mevsimle geliyor mu? Yalnızca soğukta çıkıyorsa nem kaynaklıdır ve kurutucu tarafı öne alınır.

Sistem geneli ele alınacaksa sıralama şudur: önce havayı üreten ve kurutan taraf, sonra dağıtan taraf, en sonda kumanda üniteleri. Ters sırada çalışılırsa yenilenen kumanda üniteleri kirli havayla tekrar karşılaşır.

Filoda bu zincirin hiç kurulmaması için düzenli kontrol yeterlidir. Hangi kontrolün hangi aralıkla yapıldığını filo bakım takvimi yazımızda anlattık.

Parça Tarafı: Numara, Kayıt ve Garanti

Tekrarlayan arızada parça tarafında iki şey işe yarar. Birincisi, değişen her ünitenin numarasının ve tarihinin kaydedilmesidir; ikinci tekrar geldiğinde bu kayıt teşhisin yarısını yapar. İkincisi, ünite numarasının araca gerçekten uyduğunun doğrulanmasıdır. Aynı göreve bakan iki ünite benzer görünüp farklı ayar sınıfında olabilir.

Ayar farkı olan bir ünite çalışır, araç yürür, fakat davranış beklenenden farklıdır ve bu çoğu zaman arıza sanılır. Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.