Kompresör Yağ Atıyor mu? Havalı Fren Kompresöründe Arıza Belirtileri

Kurutucunun Altında Yağlı Leke: İlk Karar

Ne yapılacağı tablonun ağırlığına göre değişir.

• Fren tutmuyorsa, panelde fren sistemi ikaz ya da arıza lambası yanıyorsa, düşük hava basıncı ikazı varsa, park freni çözülmüyorsa ya da duyulur hava kaçağı varsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
• Basınç geç dolsa bile normal çalışma değerine çıkıyor, düşük basınç ikazı sönüyor ve duyulur kaçak yoksa; panelde yanan sarı bilgilendirme lambası fren, ABS/EBS, park freni ve hava basıncı dışında bir sisteme aitse; havalı süspansiyon geç kalkıyorsa: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz. İkaz sönmüyor, yolda tekrar yanıyor, yanan lamba fren sistemiyle ilgili ya da hangi sisteme ait olduğu belirsizse bir üstteki madde geçerlidir.
• Basınç normal doluyor ve tutuyor, buna karşılık kurutucudan yağ geliyorsa ya da depodan yağlı su geliyorsa: İlk fırsatta servise gösterin.

Teknik kısa cevap şudur: tahliye ağzının altında koyu, yağlı bir leke her tahliyede birikiyorsa hava sistemine yağ karışıyor demektir; seyrek ve nemli iz normaldir. Basınç geç doluyorsa ilk iş kaçak taramasıdır, kompresör sökmek değildir.

Yağ hava sisteminde kalırsa tek parçayla sınırlı kalmaz; kurutucudan sonra ventillere ve elektronik ünitelere ilerler.

Havayı Kim Üretir, Nereye Gider?

Havalı fren sisteminde servis frenini uygulayan şey hava basıncıdır. Pedala basıldığında fren körüklerine (havanın itme gücünü fren mekanizmasına aktaran hazneler) giden hava freni sıkar. Park freni tersine çalışır: aracı yay tutar, hava yayı sıkıştırıp freni çözer.

O havayı üreten parça kompresördür; motordan hareket alan, havayı sıkıştırıp sisteme basan pompadır. Ürettiği sıcak hava önce hava kurutucuya gider; kurutucu, içindeki granülle nemi tutan ve yağ zerreciklerinin bir kısmını ayıran ünitedir. Sonraki durak dört devreli koruma ventilidir: kurutucudan çıkan havayı dört ayrı hatta bölen, bir hatta kaçak olduğunda diğerlerinin basıncını koruyan ventil. Modern araçlarda bu ventil çoğu zaman kurutucu modülünün içindedir; fren devrelerinin kendi deposu vardır.

Teşhiste sık atlanan bir parça daha var: basınç regülatörü, yani kesme ventili. Genelde kurutucunun üzerinde ya da içinde bulunur; sistem dolduğunda kompresörü boşa alır ve kurutucuya tahliye yaptırır. Sürekli kaçıran bir regülatör, sapasağlam bir kompresörü suçlu gösterir.

Kompresörün Yağ Attığını Nereden Anlarsınız?

Kompresörler genellikle bir miktar yağı havayla geçirir; sorun, o miktarın artması ve sürekli hale gelmesidir. Sahada en çok şu belirtiler görülür:

• Kurutucu tahliye ettiğinde koyu, yağlı damlalar püskürür; altındaki şase ve zemin zamanla siyahlaşır.
• Hava deposunun tahliyesinden yağlı, sabunumsu bir bulamaç gelir.
• Yeni takılan hava kurutucu kartuşu kısa sürede doyar; değişir, aynı şikayet geri gelir.
• Motor yağ seviyesi belirgin şekilde eksilir ama motorda dışarıya görünen bir kaçak yoktur.

Su soğutmalı gövdelerde ayrı bir vaka daha vardır: soğutma suyunun hava tarafına karışması. Depo tahliyesinden antifriz kokulu ya da renkli sıvı gelmesi bunu gösterir; karışan antifriz, granülü ve ventilleri yağdan hızlı bitirir.

Yağ, kompresörün kendisinden gelmeyebilir: tıkalı yağ dönüş hattı, aşırı karter basıncı ya da emişe taşan karter havalandırması aynı tabloyu üretir ve bir kısmı kompresör sökülmeden çözülür. Belirtilerin hiçbiri tek başına kesin sonuç vermez; ikisi üçü bir aradaysa kompresör tarafına bakılır.

Basınç Düşüklüğü Nasıl Belli Olur?

Yağ atma ile basınç düşüklüğü çoğu zaman aynı kompresörde görülür: aşınmış silindir ve segman (pistonun çevresindeki, sızdırmazlığı sağlayan metal halka) hem yağ geçirir hem de havayı yeterince sıkıştıramaz. Sürücü şunları fark eder:

• Kompresör hiç boşa geçmeden aralıksız hava basar; kurutucunun belli aralıklarla gelen pışşt sesi, yani tahliye sesi duyulmaz.
• Soğuk çalıştırmada basıncın oturması belirgin şekilde uzar.
• Park freni geç çözülür; yaylı fren körüklerinin hava ile dolup freni bırakması gecikir.
• Şehir içinde sık fren yapıldığında basınç ikaz lambası yanar ya da sesli ikaz gelir.
• Havalı süspansiyonlu araçta kalkış gecikir; süspansiyon körüğü (şase ile dingil arasındaki hava yastığı) geç dolar.

Bu listede bir ayrım vardır. Basınç ikaz lambasının yanması, sesli ikazın gelmesi ve park freninin hiç çözülmemesi yazının başındaki birinci maddeye girer. Kompresörün hiç boşa geçmemesi ve tahliye sesinin hiç duyulmaması, sistemin çalışma basıncına ulaşamadığını gösterir; basınç normal çalışma değerine çıkmıyorsa ya da ikaz varsa yine birinci madde geçerlidir, basınç geç de olsa normale ulaşıp tutuyorsa ikinci madde geçerlidir. Geriye kalan maddeler, yani basıncın soğukta geç oturması, park freninin gecikmeli çözülmesi ve süspansiyonun geç kalkması, ikazın yanmadığı durumlar içindir; bunlar ikinci maddeye girer.

Aynı belirtileri sistemdeki bir kaçak da verir: yıpranmış hortum, sızdıran ventil, gevşemiş rakor (hortum ile ventili birleştiren vidalı bağlantı) ya da yorulmuş fren körüğü kompresörü suçlu gösterir.

Yağ Atan Kompresör Sistemde Neyi Bozar?

Zarar kompresörle sınırlı kalmaz; yağ, hava ile birlikte sistemin en hassas parçalarına ilerler.

• Önce kurutucuyu vurur. Kartuşun içindeki granül yağla kaplanınca nem tutamaz; kartuş yerinde durur ama görevini yapmaz.
• Nem sisteme geçer; soğukta buzlanma, ilerleyen dönemde depolarda pas ve tortu başlar.
• Yağ, ventillerin lastik contalarını şişirip ölçüsünü bozar; nem ve yaşlanma contayı sertleştirir. Koruma ventili, römork ventili ve el freni ventili yapışmaya başlar.
• Elektronik kontrollü havalı süspansiyon ventilleri de aynı yoldan bozulur; bu ventiller WABCO tarafında ECAS adıyla geçer. Bunu ECAS arızası yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Fren körüklerinin içindeki diyaframlar, yani havanın ittiği esnek lastik zarlar yağdan etkilenir; ömürleri kısalır.
• Yağ çekicide kalmaz, römork hattına da geçer. Dorse kumanda ventili ve yük ayar ventili yapışmaya başlayınca çekici ile dorse arasındaki fren dengesi bozulur.

Elektronik fren üniteleri en hassas kısımdır. Bunların başında modülatör gelir. Modülatör, tekerlek frenlerine giden hava miktarını elektronik komutla ayarlar. İnce hava yolları yağ ve tortuyla dolunca ünite doğru çalışmaz, panelde arıza lambası yanar.

Zamanında müdahale edilmeyen bir kompresör arızası, sonunda kurutucu, ventil ve elektronik ünite değişimi olarak geri döner. Bunu Hava kurutucu filtresi ne zaman değişmeli yazımızda ayrıntılı anlattık.

Kompresörü Suçlamadan Önce Bakılan Yerler

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

Sizin katkınız üç şeye bakar ama teşhisi kısaltır: tahliye sesi geliyor mu, panelde hangi lamba yanıyor, şikayet sabah mı yolda mı başlıyor.

1. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.
2. Motor çalıştırılıp sistem doldurulur; tahliye sesinin gelip gelmediği ve sıklığı not edilir. Motor çalışırken kayış, fan ve sıcak yüzeylerden uzak durulur.
3. Sistem dolu haldeyken kurutucunun susturucusu dinlenir. Kesintisiz hava sesi geliyorsa çoğu vakada suçlu kompresör değildir; tahliye ventili ya da regülatör kaçırıyordur. Bu kaçak köpükle görünmez, kulakla bulunur.
4. Kaçak araması, motor durdurulmuş ve sistem basınçlı halde yapılır: hatlar, rakorlar ve ventiller köpükle taranır, basıncın düşme davranışı izlenir. Geç dolma şikayetinde sıra burada başlar.
5. Tahliye ağzının altına temiz bir karton sabitlenir, sistem birkaç kez doldurulup tahliye ettirilir. Nemli iz normaldir, koyu ve yağlı leke kompresörü işaret eder. Gözlük ve eldiven kullanılır, tahliye ağzının önünde durulmaz.
6. Araç altına girilmeden önce şase uygun kapasiteli sehpalara alınır. Havalı süspansiyonda basınç boşaldığında şase kendiliğinden iner; bu nedenle destek, basınç boşaltılmadan önce yerine konur. Tahliye sırasında aracın altında ya da tekerlek hizasında kimse bulunmaz. Bunlar sağlandıktan sonra hava depoları motor durdurulmuş halde tahliye edilir. Yağlı bulamaç geliyorsa hava sistemine yağ geçmiştir. Berrak su gelmesi yağ şüphesini azaltır ama kendi başına bir bulgudur: kuru bir sistemde tahliyeden su gelmez, su geliyorsa kurutucu nemi tutamıyordur.
7. Kurutucu kartuşunun geçmişi öğrenilir; kısa sürede doyduysa önce araca uygun tip ve dişte kartuş takıldığı teyit edilir. Bu teyit edilmeden kompresör suçlanmaz.
8. Doldurma performansı ölçülür; kabul sınırı araç üreticisinin bakım kitapçığındadır.
9. Kaçak çıkmadıysa ve önceki adımlar kompresörü işaret ediyorsa en sona bırakılan söküm adımına gelinir. Motor durdurulur, tüm devrelerin basıncı boşaltılır, basma borusunun soğuması beklenir ve ancak bundan sonra kompresör çıkış borusu ile kurutucu giriş rakoru açılır. İçeride yanmış yağ ve kalın karbon tabakası varsa bu, sahada aşınmanın güçlü göstergesidir. Aynı sökümde yağ dönüş hattı, emiş hattı ve karter havalandırması kontrol edilir; temiz değillerse revizyon kararı verilmez, önce tıkanıklık giderilir.

Bu sıranın sonunda tablo netleşir: regülatör ve tahliye normal, kaçak yok, yağ hatları açık, kartuş doğru tip, buna rağmen tahliyeden yağ geliyor ve sistem geç doluyorsa kompresör revizyon istiyor.

Revizyon Kararı ve Revizyonda Yapılan İşler

Gövde sağlamsa ve ölçülebilir yüzeyler üretici sınırları içinde kalıyorsa kompresör tekrar kullanılabilir; çatlak, kırık ya da ölçü dışı aşınma varsa revize edilmez. Karar, söküm ve ölçümden sonra netleşir. Süreç kabaca şöyle işler:

1. Kompresör tamamen sökülür, parçalarına ayrılır.
2. Gövde, kapak ve silindir kimyasal olarak temizlenir; karbon ve tortudan arındırılır.
3. Gövdeye çatlak kontrolü yapılır. Çatlak, kırık ya da onarılamayacak aşınma varsa parça revize edilmez ve bu açıkça söylenir.
4. Silindir yüzeyi ölçülür, gerekiyorsa işlenir. Piston, segman, yatak, keçe, conta takımı ve ventil plakası (emme ile basma ventillerinin oturduğu plaka) gibi aşınan parçalar yenilenir.
5. Krank ve biyel (pistonu krank miline bağlayan kol) ölçülür; ölçü dışına çıkmış yüzeyler işlenir ya da parça yenilenir.
6. Su soğutmalı gövdelerde su ceketi, yani soğutma suyunun geçtiği iç kanal ve geçişleri kontrol edilir.
7. Montaj sonrası parça, parça üreticisinin teknik verilerine göre fonksiyon testinden geçirilir. Testten geçmeyen parça sevk edilmez.

Kompresör araca takıldıktan sonra sistem yeniden doldurulur ve kaçak kontrolü tekrarlanır; elektronik üniteli araçlarda arıza kaydı serviste teşhis cihazıyla temizlenir. Revizyonlu kompresör takılırken hava kurutucu kartuşu da yenilenir; yağa doymuş eski kartuş temiz havayı ilk günden kirletir. Mercedes Euro 6 uygulamalarında kullanılan ARM markalı kartuş revize değil, yeni üründür.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.

Yağ Geçmiş Bir Sistemde Yalnız Kompresör Değişmez

Sahada en pahalı hata şudur: kompresör revize edilir, araca takılır, şikayet birkaç hafta sonra aynen geri döner. Sebebi çoğu zaman yeni parça değildir, sistemde kalan yağdır. Yağ hatlara, depolara ve ventillere bir kez geçtiyse kompresörün yenilenmesi onu geri almaz.

Bu nedenle yağlı bir sistemde kompresör değişimi tek başına bir iş değil, bir listenin ilk maddesidir. Listenin geri kalanı ehil bir serviste şu sırayla yürür:

1. Hava kurutucu kartuşu yenilenir. Yağa doymuş eski kartuş temiz havayı ilk günden kirletir.
2. Hava depoları, motor durdurulmuş ve sistem basıncı boşaltılmış halde tamamen tahliye edilir; dipte kalan yağlı bulamaç dışarı alınır. İçinde ağır tortu kalan depo temizlenir ya da yenilenir.
3. Kompresör ile kurutucu arasındaki basma borusu sökülüp kontrol edilir. İçi karbonla daralmış bir boru yeni kompresörü ilk günden zorlar; temizlenemiyorsa yenilenir.
4. Yağ dönüş hattı, emiş hattı ve karter havalandırması açılıp temizlenir. Bunlar tıkalıyken takılan yeni kompresör de yağ atar.
5. Hatlar üflenir; yağ geçmiş hortumlarda içten şişme ve kesit daralması aranır.
6. Ventiller ve elektronik üniteler yağdan etkilenmiş olma ihtimaline karşı kontrol edilir. Yapışan ya da geç çalışan ünite varsa revizyon ya da yenileme kararı burada verilir.
7. Sistem doldurulup kaçak kontrolü tekrarlanır; elektronik üniteli araçlarda arıza kaydı serviste teşhis cihazıyla temizlenir.

Bu listenin maliyeti, birkaç ay sonra ikinci kez kompresör değiştirmenin yanında küçük kalır. Sisteme geçen nemin ayrı bir hikayesi vardır; onu hava tankından su geliyor yazımızda ayrıntılı anlattık.

Parça Numarasını Gönderin, Doğru Karşılığı Bulalım

Doğru kompresörü bulmanın en hızlı yolu parça numarasıdır. Ancak kompresör motora bağlı çalışır; kayış, kasnak, fan ve sıcak basma borusu hemen yanındadır, çoğu ağır vasıtada da kabin altında kalır. Bu nedenle numarayı okumak ve fotoğrafı çekmek araç sahibinin değil, aracı emniyete almış servisin işidir. Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz.

Gövdedeki kabartma döküm numarası çoğu zaman parça numarası değildir; satışa esas numara genellikle kafa üstünde vurma damga, etiket ya da plaka üzerindedir. Servisiniz hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım.

• Hava ihtiyacı yüksek araçlarda, örneğin havalı süspansiyonlu olanlarda çift silindirli tipler kullanılır; WABCO 9125180040 ve Knorr-Bremse 1200 240 001 bu gruba örnektir.
• Hava ihtiyacı daha düşük uygulamalarda tek silindirli tipler görülür, WABCO 4123520200 gibi.
• Voith gövdeli tipler de sık gelir; kataloğumuzda Voith numarasıyla 14900145712 ve Mercedes Euro 6 uygulaması için A0021304315 bulunur. Bu iki numara birbirinin karşılığı değildir, ayrı ürünlerdir.
• Doğru tip, aracın kendi parça numarasıyla belirlenir.

Kompresörde eşleştirmeyi asıl bitiren şey gövde biçimi, kasnak tarafı ve motora oturan yüzeydir. Servisin çekeceği kareler aşağıda; bunların hepsi motor durdurulmuş, anahtar kontaktan alınmış ve motor soğumuş haldeyken çekilir. Ağır vasıtada fan, motor durduktan sonra da dönebilir. WhatsApp hattımıza şu kareler gelsin:

• Kompresörün üzerindeki parça numarası ya da etiketin fotoğrafı.
• Kasnak tarafından, kayışın geçtiği yüzeyden bir kare. Bu kare isteğe bağlıdır; güvenle görünmüyorsa zorlanmaz.
• Bağlantı flanşı, yani motora cıvatalandığı oturma bölgesi. Bu bölge çoğu araçta parça sökülmeden görünmez; yalnızca sökülmüş parçada çekilir, araç üzerinde zorlanmaz.
• Hava çıkış rakorunun fotoğrafı; varsa su bağlantıları da görünsün.
• Aracın markası, modeli ve motor bilgisi. Bunu ruhsatınıza bakarak siz de yazabilirsiniz.

Numaranız kataloğumuzda karşılık bulmuyorsa fotoğraf üzerinden de eşleştirme yapabiliriz. Eski kompresörün geri dönüşü ayrı bir konudur. Bunu Core takası nasıl çalışır yazımızda ayrıntılı anlattık.

Son hatırlatma: kompresör ve kurutucu değişimi fren sisteminde çalışmaktır; parçanın sökümü, takılması ve sistem kontrolü kadar araç üzerinde kalan parçanın erişilmesi zor noktalarının incelenmesi de ehil bir serviste yapılır. Yağ atmadan da kapasite düşebilir; bu durumda şikayet havanın geç dolmasıdır. Kompresör ile kaçak ayrımını hava geç doluyor yazımızda ayrıntılı anlattık.