Fren Parçası Değiştikten Sonra Ne Yapılır? Kaçak ve Fren Testi
Arıza bulundu, parça getirildi, ünite yerine takıldı. Çoğu serviste iş burada bitmiş sayılır ve araç sefere çıkar. Oysa havalı fren sisteminde montaj, işin yarısıdır. Sistem kapalı bir devredir; bir noktaya dokunulduğunda basınç dengesi, bırakma süreleri ve devreler arası sıra yeniden kurulur. Takılan ünite sağlam olduğu halde tek bir rakorun yarım kalması, tek bir contanın ezilmesi ya da bir hattın ters bağlanması, günler sonra sanki parça arızalıymış gibi görünen bir şikayet doğurur. Bu yazı bir fren ya da hava ünitesi değiştikten sonra sırasıyla neyin kontrol edildiğini, ilk günlerde neyin izlendiğini ve hangi belirtide geri dönüldüğünü anlatır.
Neden Montaj Sonrası Kontrol Şart?
Havalı fren sisteminde üniteler tek tek değil, birbirine bağlı olarak çalışır. Bir ünitenin çıkışındaki basınç, bir sonrakinin girişidir. Bu nedenle sisteme yapılan her müdahale, dokunulmayan yerlerde de sonuç doğurur.
Sahada en sık yaşanan olay şudur: ünite değişir, araç yola çıkar, iki gün sonra benzer bir şikayet geri gelir ve yeni parça suçlanır. Oysa çoğu örnekte parça çalışmaktadır; eksik olan, montaj sonrası yapılmayan kontroldür. Sistem basınç altında denenmediği için yarım kalan bir bağlantı ya da ters takılan bir hat fark edilmemiştir.
İkinci bir neden daha var. Bir ünite bozulduğunda çoğu zaman onu bozan bir sebep vardır. Sebep giderilmeden yalnızca ünite değiştirilirse yeni parça da aynı yoldan yıpranır. Bu ayrım montaj sonrası kontrolde ortaya çıkar.
Ünite Takıldıktan Hemen Sonra Yapılanlar
Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.
- Sistem basıncı boşken bütün rakorlar ve bağlantı somunları elle kontrol edilir; yarım kalan ya da çapraz binen diş aranır.
- Hatların doğru ağızlara bağlandığı ünite üzerindeki işaretlerden doğrulanır. Sökerken fotoğraf alınmışsa karşılaştırılır.
- Motor çalıştırılır, sistem tam basınca kadar doldurulur ve dolum süresi saat tutularak not edilir.
- Basınç dolu iken bütün yeni bağlantılar sabunlanır. Kabarcık aranır, ses beklenmez; küçük kaçaklar duyulmaz.
- Motor durdurulur ve sistem basınçlı bırakılarak belirli bir süre beklenir. Basıncın ne kadar düştüğü ölçülür.
- Pedala birkaç kez basılıp bırakılır; frenin oturma ve bırakma süreleri dinlenir.
- Elektronik ünite değiştiyse arıza kayıtları silinir, kontak kapatılıp açılır ve kayıtların geri düşüp düşmediğine bakılır.
- Araç düşük hızda, boş alanda denenir. Çekme, gecikme ve dengesizlik aranır.
Bu sıranın en çok atlanan adımı beşincisidir. Motor durduktan sonra basıncın belirli bir süre korunması beklenir; düşüş varsa sistemde kaçak var demektir ve bu kaçak çoğu zaman yeni yapılan bağlantıdadır. Kaçağın sistemde nasıl aranacağını hava basıncı düşüyor yazımızda adım adım anlattık.
Hangi Ünite Değiştiyse Hangi Test Yapılır?
Genel kontrolün üzerine, değişen ünitenin işine özel bir deneme eklenir. Aşağıdaki tablo hangi ünitede neye bakıldığını ve hangi sonuçta servise geri dönüldüğünü toplar.
| Değişen ünite | Yapılan kontrol | Şu görülürse geri dönülür |
|---|---|---|
| Hava kurutucu | Dolum süresi ve tahliye sesinin duyulması | Tahliye sesi hiç gelmiyor ya da sürekli geliyorsa |
| Röle ventili | Pedal bırakılınca frenin bırakma süresi | Fren geç bırakıyor, teker ısınıyorsa |
| Fren pedal ünitesi | İki devrede eşit basınç ve pedal hissi | Devreler arasında belirgin fark varsa |
| Dorse kumandası | Dorsenin çekici ile aynı anda oturması | Dorse erken ya da geç frenliyorsa |
| Yük ayar ventili | Boş ve yüklü halde fren dengesi | Boş yükte teker kilitliyorsa |
| EBS modülatörü | Kayıt silinip yeniden okunması | Aynı kayıt tekrar düşüyorsa |
| El fren kolu | Park konumunda tam tutma ve tam çözülme | Kol boşta kalıyor ya da geri dönmüyorsa |
| Kompresör | Dolum süresi ve çıkış hattının ısınması | Dolum uzuyor ya da yağ izi görülüyorsa |
Tablodaki kontrollerin hiçbiri cihaz gerektirmez; saat, sabun ve dikkatli bir kulak yeterlidir. Elektronik üniteler tek istisnadır, onlarda kayıt okuması yapılır. Modülatör değişimi sonrası kaydın tekrar düşmesinin ne anlama geldiğini EBS modülatör arızası yazımızda ayrıca ele aldık.
İlk Günlerde Neler İzlenir?
Montaj sonrası bazı belirtiler hemen değil, birkaç yüz kilometre sonra ortaya çıkar. Titreşim bağlantıları gevşetir, sıcaklık contaları oturtur, yük frenlere gerçek görevini yaptırır. İlk günlerde sürücünün üç şeyi izlemesi yeterlidir: basıncın dolum süresi, frenin bırakma hissi ve panelde beliren lambalar.
Bu süre içinde bir belirti çıkarsa karar belirtinin ağırlığına göre verilir.
- Basınç tutmuyor, fren pedalı yere iniyor ya da araç frende bir yana çekiyorsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
- Panelde fren ya da ABS lambası yanıyor fakat frenleme duyarlı ise: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
- Dolum süresi biraz uzamış, hafif bir hava sesi duyuluyorsa: İlk fırsatta servise gösterin.
Araç durdurulurken izlenen sıra her kademede aynıdır. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.
Sürücünün ilk günlerdeki gözlemi, teşhis için servisin elindeki en iyi veridir. Belirtinin soğukta mı sıcakta mı, boşta mı yüklü mü, hemen mi bir süre sonra mı çıktığı not edilirse ikinci kez sökme ihtimali büyük ölçüde düşer.
Yeni Parça Suçlanmadan Önce: Sebep Giderildi mi?
Bir ünitenin içini bozan şey çoğu zaman ünitenin kendisi değildir. Havalı sistemde üç düşman vardır ve üçü de sisteme dışarıdan girer.
- Nem. Kurutucu görevini yapmıyorsa su bütün hatta dolaşır, ventil yuvalarını paslandırır ve kışın donar.
- Yağ. Kompresör yağ atıyorsa yağ contaları şişirir, oturma yüzeylerini kaygan hale getirir ve yeni ünite kısa sürede sızdırır.
- Pislik ve tortu. Hatların içinde biriken kalıntı, yeni takılan ünitenin ince kanallarını daraltır.
Bu nedenle bir ünite değiştiğinde kurutucunun durumu ve kompresörün sağlığı aynı ziyarette değerlendirilir. Kurutucunun ne zaman ele alınacağını hava kurutucu filtresi ne zaman değişmeli yazımızda, kompresörün yağ atma belirtilerini kompresör yağ atıyor mu yazımızda anlattık.
Aynı arızanın ikinci kez çıkması tesadüf değildir; neredeyse her zaman giderilmemiş bir sebep vardır. Aynı arızanın neden tekrar ettiğini tekrarlayan fren arızası yazımızda ayrıca ele aldık.
Kayıt Tutmak ve Doğru Numarayla Devam Etmek
Değişen her ünitenin numarası, tarihi ve aracın kilometresi kaydedilirse filoda iki şey kazanılır. Birincisi, aynı üniteden kısa aralıkla iki kez değişmişse bu görülür ve sebep aranır. İkincisi, bir sonraki ihtiyaçta parça arama işi tek bir numaraya iner.
Sökülen ünite atılmaz. Gövdesi sağlam olan üniteler revizyona girer ve bu, yedek havuzunu besler. Nasıl işlediğini core takası nasıl çalışır yazımızda anlattık.
Numara okunamıyorsa ya da hangi kodun doğru olduğundan emin olunamıyorsa tahminle ilerlenmez. Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.
Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Yeni ünite taktık, basınç eskisinden yavaş doluyor. Parça mı hatalı?
Önce kaçak aranır. Yeni yapılan bağlantılar basınç altında sabunlanır ve motor durdurulduktan sonra basıncın korunup korunmadığı ölçülür. Dolum süresi uzamasının en sık sebebi montaj kaynaklı kaçak ya da kompresörün yorgunluğudur.
Montaj sonrası fren testi için cihaz gerekir mi?
Temel kontroller için gerekmez. Basınç göstergesi, saat, sabun köpüğü ve dikkatli bir dinleme çoğu belirtiyi ortaya çıkarır. Elektronik ünite değiştiyse arıza kaydının okunması için cihaz kullanılır.
Ünite değişti, iki gün sonra aynı şikayet geri geldi. Ne yapılır?
Aynı arızanın kısa sürede geri gelmesi çoğu zaman giderilmemiş bir sebebe işaret eder. Kurutucunun ve kompresörün durumu, hatlardaki nem ve montaj bağlantıları yeniden değerlendirilir. Parçayı ikinci kez değiştirmeden önce sebep aranır.
Sökerken fotoğraf almak gerçekten gerekli mi?
Evet. Hatların hangi ağza bağlı olduğu, kablo yolu ve etiketin okunabildiği hali fotoğrafla kayda alınırsa montajda tahmin ortadan kalkar. Aynı fotoğraf, parça ararken doğru numaranın ayrılmasını da kolaylaştırır.
Elektronik ünite değişince arıza kaydını silmek şart mı?
Kayıt silinmezse eski arıza panelde yanmaya devam edebilir ve yeni bir sorun çıktığında ayırt edilemez. Kayıt silinir, kontak kapatılıp açılır ve kaydın geri düşüp düşmediğine bakılır. Geri düşüyorsa sorun sürüyordur.
Revize ünite takıldıktan sonra alıştırma süresi var mı?
Havalı kumanda üniteleri için ayrı bir alıştırma süresi gerekmez; ünite basınç altında ilk denemede görevini yapar. Buna karşılık ilk birkaç yüz kilometre boyunca dolum süresi, bırakma hissi ve panel lambaları izlenir.
