ABS Sensörü Arızası: Tekerlek Hız Sensörü Nasıl Kontrol Edilir?
Elektronik fren ikazı yandığında ilk akla gelen şey büyük elektronik ünitelerdir. Oysa sahada bu lambayı en sık yakan parça, her tekerleğin yanında duran avuç içi kadar bir sensördür. Tekerlek hız sensörü, aracın o tekerleğin ne hızla döndüğünü bilmesini sağlar. Bu bilgi olmadan kilitlenme önleyici düzen çalışamaz; sistem kendini emniyetli tarafa alır ve paneldeki lambayı yakar. Sensör küçük bir parçadır ama doğru teşhis edilmediğinde gereksiz iş çıkarır: yanlış okunan bir kayıt yüzünden sağlam bir modülatör sökülür. Bu yazı sensörün ne yaptığını, arıza belirtilerini ve ehil bir serviste izlenen ölçüm sırasını anlatır.
Kısa Cevap: Lamba Yanınca Yolda Karar
Karar, lambanın rengine ve frenin davranışına göre verilir.
- Kırmızı fren ikazı yanıyorsa, fren tutmuyorsa, araç frende belirgin biçimde yana çekiyorsa, tekerlek kilitleniyorsa ya da düşük hava basıncı ikazı varsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
- Sarı elektronik fren ikazı yanıyor, fren normal geliyor, araç düz frenliyor ve hava basıncı normalse: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
- Lamba yalnızca düşük hızda yanıp sönüyor ya da arada bir geliyorsa: İlk fırsatta servise gösterin.
Sarı lambanın beklemeye gelmemesinin sebebi şudur: kilitlenme önleyici düzen devre dışıyken araç kuru zeminde normal durur, ancak ıslak zeminde ve ani frende tekerlek kilitlenebilir. Kilitlenen tekerlekte direksiyon hakimiyeti kaybolur.
Panelde hangi lambanın ne anlattığını panelde fren ikaz lambası yandı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Tekerlek Hız Sensörü Ne Yapar?
Sensörün işi tek cümleyle anlatılır: tekerleğin ne hızla döndüğünü saymak. Bunu yapması için iki parça gerekir.
- Dişli halka, tekerlekle birlikte döner. Üzerinde eşit aralıklı dişler vardır; bazı araçlarda mıknatıslı bir halka kullanılır.
- Sensörün kendisi halkanın karşısında sabit durur. Her diş önünden geçtiğinde bir sinyal üretir. Sinyaller sıklaştıkça tekerlek hızlanıyor demektir.
- Ünite dört tekerleğin sinyalini karşılaştırır. Biri diğerlerine göre ani biçimde yavaşlıyorsa o tekerlek kilitlenmek üzeredir ve o tekerleğin fren basıncı azaltılır.
Buradan iki sonuç çıkar. Birincisi, sensör bozulduğunda araç frensiz kalmaz; yalnızca kilitlenmeyi önleyen akıllı düzen devre dışı kalır ve havalı fren temel haliyle çalışmaya devam eder. İkincisi, sistem karşılaştırma yaptığı için tek bir sensörün yanlış okuması bütün aracın fren davranışını etkiler.
Sensör ile halka arasındaki boşluk çok küçüktür ve bu boşluk arızaların büyük bölümünün kaynağıdır. Boşluk açılırsa sinyal zayıflar, kapanırsa sensör sürtünür ve aşınır.
Sensör Arızasının Belirtileri
Belirtiler çoğu zaman hıza bağlıdır ve bu, sensör arızasını diğer arızalardan ayıran en önemli ipucudur.
- Panelde sarı elektronik fren ikazı yanar; bazı araçlarda ayrıca kilitlenme önleyici düzenin lambası gelir.
- Lamba düşük hızda yanar, hız artınca söner ya da tam tersi olur. Sinyal zayıfsa sistem belirli bir hızın altında okuma yapamaz.
- Lamba kuru havada sönük, yağmurda ya da çamurlu yolda yanar. Su alan bir konnektör böyle davranır.
- Ani frende yalnız bir tekerlek kilitlenir ve iz bırakır.
- Araç frende hafifçe yana çeker; sistem yanlış okuduğu tekerleğin basıncını gereksiz yere azaltır.
- Kilitlenme önleyici düzen kuru zeminde ve düz yolda sebepsiz devreye girer; pedalda titreşim hissedilir.
- Teşhis cihazında tek bir tekerleğin hız değeri sıfır kalır ya da diğerlerinden sapar.
- Balata değişimi, aks bakımı ya da tekerlek sökümünden hemen sonra lamba yanmaya başlar; bu durumda şüphe önce sensörün yerine oturmamasındadır.
Son madde sahada çok sık görülür ve zaman kazandırır. Şikayet bir bakımın hemen ardından başladıysa sebep neredeyse her zaman o bakımda dokunulan yerdedir.
Aynı lambayı yakan diğer nedenleri ve ünite tarafını EBS modülatör arızası yazımızda, sistemin genel mantığını ise EBS arıza lambası neden yanar yazımızda ayrıntılı anlattık.
Sensör Neden Bozulur?
Sensör elektronik bir parça olsa da arızalarının çoğu elektronik değil, mekanik ve çevreseldir. Durduğu yer aracın en zorlu bölgesidir: tekerleğin yanı.
- Boşluk açılması. Sensör yuvasında kayarsa halkaya uzak kalır ve sinyal zayıflar.
- Kirlenme. Balata tozu, çamur ve metal parçacıkları sensör ucunda birikir.
- Dişli halka hasarı. Halka çatlar, diş kırılır ya da pas atarsa sayım bozulur.
- Yatak boşluğu. Tekerlek yatağı boşluk yapmışsa halka salınır ve boşluk sürekli değişir.
- Kablo hasarı. Sensör kablosu tekerlek bölgesinde hareket eder; sürtünen ya da gerilen kablo içten kopar.
- Su almış konnektör. Islak havada yanıp kuru havada sönen lambanın klasik sebebi budur.
- Yanlış montaj. Bakım sırasında sensör tam oturmazsa ilk kilometrelerde arıza verir.
- Isı. Sürekli sürten bir frenin ürettiği ısı sensörü ve kablosunu bozar; bu nedenle ısınma şikayeti olan araçlarda sensör de kontrol edilir. Bunu fren bırakmıyor teker ısınıyor yazımızda ayrıntılı anlattık.
Bu listenin pratik sonucu şudur: sensör arızasında parça değiştirmeden önce yuva, halka, kablo ve konnektör kontrol edilir. Sebep giderilmezse yeni sensör de aynı yola girer.
Serviste İzlenen Ölçüm Sırası
Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Araç kaldırılır ve tekerlek elle döndürülür; bu işlem donanımlı bir serviste, aracın ağırlığını güvenle taşıyan ekipmanla yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.
Sizin katkınız üç şeye bakar ama teşhisi kısaltır: lamba hangi hızda yanıyor, yağmurda mı artıyor, şikayet bir bakımın ardından mı başladı.
- Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.
- Teşhis cihazıyla arıza kayıtları okunur; kayıt hangi tekerleği gösteriyorsa çalışma orada başlar. Geçmiş kayıtlar da okunur, kesintili arıza ancak böyle görünür.
- Akü gerilimi ve kütle bağlantıları ölçülür. Besleme düşükse okunan kayıtların bir kısmı sahte olabilir.
- Araç kaldırılır, tekerlek elle yavaşça döndürülür ve teşhis cihazından o tekerleğin hız değeri canlı izlenir. Değer hiç gelmiyorsa ya da kesik kesik geliyorsa sensör hattı suçludur.
- Sensörün ürettiği sinyal ölçülür ve dört tekerlek birbiriyle karşılaştırılır; bir tekerleğin belirgin biçimde düşük değer vermesi aranan bulgudur.
- Sensör yuvasından çıkarılır, ucu ve yuvası temizlenir, dişli halka diş kırığı ve pas bakımından gözle kontrol edilir.
- Sensör ile halka arasındaki boşluk kontrol edilir; sensör üreticinin tarif ettiği biçimde yerine oturtulur.
- Kablo demeti tekerlekten konnektöre kadar izlenir; sürtme noktaları, gerilme ve su almış uçlar aranır.
- Tekerlek yatağı boşluğu kontrol edilir; boşluk varsa sensör yenilense de arıza tekrar eder.
- Onarım sonrası kayıtlar silinir ve kısa bir test sürüşüyle lambanın sönüp sönmediği doğrulanır.
Bu sıranın sonunda tablo netleşir: kablo sağlam, konnektör kuru, halka tam, boşluk doğru, buna rağmen sensör sinyal üretmiyorsa sensör yenilenir. Sinyal normalse ve kayıt devam ediyorsa sıra ünitededir.
Sensör mü, Ünite mi? Karar ve Parça Numarası
Sensör, üzerinde onarılacak parça bulunmayan bir elemandır; arızalıysa yenilenir. Asıl karar şudur: arıza sensörde mi yoksa sinyali okuyan ünitede mi. Bu ayrım yapılmadan ünite sökülürse hem masraf boşa gider hem arıza devam eder.
Ölçüm sonunda sinyal normal çıkıyor ve kayıt hala üniteyi gösteriyorsa modülatör ya da fren beyni değerlendirilir. Bu üniteler gövde sağlamsa revize edilir: sökülür, hava yolları temizlenir, sızdırmazlık elemanları ve aşınan iç parçalar yenilenir, ardından basınç ve tepki süresi bakımından test edilir. Gövdede çatlak, konnektörde onarılamaz hasar ya da kartta ileri korozyon varsa revize edilmez; bu size bildirilir ve nasıl devam edileceği konuşulur.
- Ön aks tarafında Knorr-Bremse K021203 ve K102265N49 sık karşımıza çıkar.
- Arka aks tarafında Knorr-Bremse K050209N50 ve WABCO 4801050070 kullanılır.
- Mercedes Actros MP4 uygulamalarında WABCO 4801063020 görülür.
- Doğru tip, aracın kendi parça numarasıyla belirlenir; kanal sayısı ve yazılım sürümü gövdeden okunmaz.
Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Ünitenin üzerindeki etiket, konnektör tarafı ve hava bağlantılarının göründüğü bir kare çoğu zaman yeterlidir. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.
Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.
Son hatırlatma: sensör küçük bir parça olsa da fren emniyetinin bir parçasıdır. Sökme, takma, boşluk ayarı ve ölçüm ehil bir serviste yapılır.
Sıkça Sorulan Sorular
ABS sensörü bozuksa fren tutmaz mı?
Fren tutar. Havalı fren temel haliyle çalışmaya devam eder; devre dışı kalan şey kilitlenmeyi önleyen düzendir. Tehlike kuru zeminde değil, ıslak zeminde ve ani frende ortaya çıkar: tekerlek kilitlenir ve direksiyon hakimiyeti kaybolur.
Lamba yağmurda yanıp kuru havada sönüyor, sebep ne?
Bu tablo neredeyse her zaman su almış bir konnektörü ya da yıpranmış bir kabloyu gösterir. Sensörün kendisi sağlam olabilir. Bu nedenle parça değiştirmeden önce konnektör uçları ve kablo demeti kontrol edilir.
Balata değiştirdikten sonra lamba yandı, ilgisi var mı?
Büyük ihtimalle var. Tekerlek söküldüğünde sensör yuvasından oynayabilir ya da kablosu zorlanabilir. Şikayet bir bakımın hemen ardından başladıysa önce o bakımda dokunulan yere bakılır.
Sensör mü değişmeli, modülatör mü?
Ayrım ölçümle yapılır. Araç kaldırılıp tekerlek döndürülürken sensörün ürettiği sinyal izlenir ve dört tekerlek karşılaştırılır. Sinyal gelmiyorsa sensör hattı, sinyal normal ama kayıt sürüyorsa ünite değerlendirilir. Sahada en sık çıkan sebep sensör tarafıdır.
Dişli halka ayrı bir parça mı?
Evet, sensörün karşısında dönen ve dişleri sayılan halka ayrı bir elemandır. Çatlarsa, diş kırılırsa ya da pas atarsa sayım bozulur ve sensör yenilense de arıza sürer. Bu nedenle kontrolde halka da gözle incelenir.
Arıza kaydını silmek sorunu çözer mi?
Hayır. Kayıt silinse bile sebep duruyorsa lamba kısa sürede tekrar yanar. Kayıt ancak onarım yapıldıktan sonra silinir ve ardından test sürüşüyle sönüp sönmediği doğrulanır.
