Dört Devreli Koruma Valfi Arızası: Bir Devre Diğerlerinin Havasını Alıyor

Kısa Cevap: Belirtiye Göre Yolda Karar

Bu ünitenin arızası doğrudan frenleme kabiliyetini ilgilendirir. Bu nedenle karar, hangi devrenin etkilendiğine göre verilir. Düşük basınç ve fren ikazlarının anlamını panelde fren ikaz lambası yandı yazımızda topladık.

• Bir fren devresi hiç dolmuyorsa, sistem tek bir noktadan tümüyle boşalıyorsa, düşük hava basıncı ikazı yanıyorsa, park freni kendiliğinden devreye giriyorsa ya da fren sistemi arıza lambası yanıyorsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
• Fren devreleri doluyor ancak yardımcı tüketiciler beslenmiyorsa, devrelerden biri diğerlerinden belirgin geride kalıyorsa ya da dolum süresi belirgin biçimde uzadıysa: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
• Bütün devreler doluyor, basınç tutuyor, yalnızca dolum sırası ya da ünitenin sesi eskisine göre değiştiyse: İlk fırsatta servise gösterin.
• Bu ünitenin bağlantılarına araç altında ve basınçlı sistemde müdahale edilmez. Ünite dört devreyi birden taşır; gevşetilen tek bir rakor aracın tüm hava sistemini boşaltır.

Bu ünitenin arızasında en tehlikeli senaryo, arızanın hiç fark edilmemesidir. Koruma işlevi çalışmayan bir araç, hortumu yırtılana kadar normal görünür; kaza anında ise dört devre birden boşalır.

Bu Ünite Tam Olarak Ne Yapıyor?

Dört devreli koruma valfinin iki ayrı görevi vardır ve ikisi de emniyetle ilgilidir.

• Paylaştırma: gelen havayı devrelere belirli bir sırayla dağıtır. Fren devreleri önce doldurulur; yardımcı tüketiciler, fren devreleri belirli bir seviyeye ulaştıktan sonra beslenir. Bu nedenle soğuk çalıştırmada süspansiyon ya da debriyaj tarafının biraz sonra devreye girmesi normaldir.
• Yalıtma: bir devrede kaçak oluştuğunda o devreyi diğerlerinden ayırır. Kalan devreler belirli bir basıncın altına düşmez; araç en azından duracak frene sahip olur. Havalı sistemlerin çok devreli kurulmasının tek sebebi budur.

Devre sayısı araca göre değişir. Dört çıkışlı tiplerin yanında, ilave tüketicileri olan araçlarda altı çıkışlı tipler kullanılır. Çıkış sayısı değiştiğinde parça numarası da değişir; birbirine benzeyen iki ünite aynı araca uymayabilir.

Ünitenin içinde her çıkış için ayrı bir ventil düzeni, yaylar, membranlar ve keçeler bulunur. Bu düzenlerin açma basınçları birbirinden farklıdır ve arıza çoğunlukla tek bir çıkışta başlar. Sistem bir bütün gibi bozulmaz; önce bir devre yorulur.

Yedi Belirti ve Ne Anlama Geldiği

Bu ünitenin belirtileri, tek bir parçanın arızası gibi değil, sistemin tuhaf davranması gibi görünür. Aşağıdaki tablolar tanıdık gelirse eleme buradan başlar.

• Bir devre hiç dolmuyor ya da diğerlerinden belirgin geride kalıyor. Bu, ünitenin o çıkışındaki düzenin açmadığını gösterir.
• Tek bir kaçak bütün sistemi boşaltıyor. Yalıtma işlevi çalışmıyor demektir; bu, ünitenin en kritik arızasıdır.
• Basınç geç doluyor. Ünitedeki bir iç kaçak, kompresörün ürettiği havayı boşa harcatır.
• Park freni kendiliğinden düşüyor. Park devresi yeterince beslenemiyor ya da beslendiği hava geri kaçıyor olabilir.
• Frenler normal ama yardımcı tüketiciler çalışmıyor: debriyaj takviyesi zayıf, havalı süspansiyon kalkmıyor, vites kumandası ağırlaşıyor. Debriyaj tarafındaki tabloyu debriyaj merkezi arızası yazımızda anlattık.
• Gövdeden ya da rakorlardan kaçak sesi geliyor. Bu, arızanın görünen ve en kolay fark edilen halidir.
• Araç bir gece beklediğinde bütün devreler boşalmış oluyor. İç kaçak, hiçbir ses vermeden aracı boşaltabilir.

Beşinci maddeye dikkat etmek gerekir. Yardımcı tüketicilerin çalışmaması çoğu zaman o tüketicinin kendi arızası sanılır; debriyaj merkezi ya da süspansiyon ventili değiştirilir, sonuç alınmaz. Oysa besleme sırasını belirleyen ünite budur.

Neden Bu Kadar Sinsi Bir Arıza?

Havalı sistemdeki arızaların çoğu kendini sesle belli eder. Bu ünitede ise arıza çoğu zaman sessizdir ve üç sebeple gözden kaçar.

• İç kaçak dışarı çıkmaz: hava bir devreden diğerine ya da tahliye tarafına geçer, dışarıdan duyulacak bir ses oluşmaz.
• Yalıtma işlevi ancak arıza anında sınanır: koruma çalışmıyor olsa bile, sistemde başka bir kaçak olmadığı sürece araç normal görünür. Arızanın ortaya çıktığı gün, genellikle bir hortumun yırtıldığı gündür.
• Belirtiler başka parçaları işaret eder: geç dolum kompresöre, park freninin düşmesi el fren koluna, süspansiyonun kalkmaması ECAS tarafına yorulur. Kaçağın genel eleme sırasını hava basıncı düşüyor yazımızda anlattık.

Bu nedenle bu ünite, arıza vermeden kontrol edilmesi gereken parçalar arasındadır. Periyodik bakımda devre basınçlarının test ağızlarından okunması, koruma işlevinin sağlığı hakkında en hızlı fikri verir.

Serviste İzlenen Teşhis Sırası

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü sistem basınçlıyken yürütülür; sökme, rakor açma ve mekanik müdahale ise sistem basıncı boşaltıldıktan sonra yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

1. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.
2. Şikayet netleştirilir: hangi devre etkileniyor, kayıp park halinde mi sürüşte mi, yardımcı tüketiciler çalışıyor mu?
3. Hava üretim ve hazırlama tarafı değerlendirilir. Kompresör ve kurutucu yeterli havayı üretip kurutamıyorsa, koruma tarafına geçilmeden önce bu giderilir.
4. Sistem sıfırdan doldurulur ve dolum sırası izlenir. Hangi devrenin ne zaman devreye girdiği, ünitenin iç düzeni hakkında doğrudan bilgi verir.
5. Her devrenin basıncı kendi test ağzından ayrı ayrı okunur. Devreler arasındaki fark, hangi çıkışın yorulduğunu gösterir.
6. Sistem tam basınca doldurulur, motor durdurulur ve devreler tek tek izlenir. Yalnızca bir devrenin gerilemesi ile hepsinin birlikte inmesi, iki farklı arızayı anlatır.
7. Yalıtma işlevi denenir. Bir devre kontrollü olarak boşaltıldığında diğerlerinin belirli bir seviyede kalması beklenir; bu deneme yalnızca ehil bir serviste ve üretici verilerine göre yapılır.
8. Kaçak taraması yapılır. Tarama motor durdurulmuş ve sistem basınçlı haldeyken köpük yardımıyla yürütülür; gövde, tahliye ağzı ve tüm rakorlar sırayla taranır.
9. Yardımcı tüketiciler ayrı değerlendirilir: debriyaj takviyesi, havalı süspansiyon ve vites kumandası kendi devrelerinden besleniyor mu?
10. Sıra üniteye geldiğinde sökme işlemi sistem basıncı boşaltılarak yapılır. Ünitenin dört ya da altı çıkışının hangi hatta gittiği, sökmeden önce işaretlenir.
11. Ünitenin kabul sınırları araç üstünde araç üreticisinin bakım kitapçığına, tezgahta ise komponent üreticisinin verilerine göre okunur.
12. Montajdan sonra sistem yeniden doldurulur, dolum sırası tekrar izlenir ve bağlantılar kaçak yönünden taranır.

Onuncu adımdaki işaretleme küçük görünür ama önemlidir. Çıkışları karışmış bir ünite, sağlam olduğu halde aracı hatalı besler ve arıza çözülmüş gibi görünürken yeni bir arıza doğar.

Revizyonu ve Etiketteki Numara

Dört devreli koruma valfi, revizyona en uygun ünitelerden biridir. Gövde döküm bir parçadır ve genellikle sağlam kalır; arıza içerideki keçe, membran, yay ve kirlenen kanallardan çıkar.

• Parça sökülür, yol kiri, pas ve nemin bıraktığı kalıntıdan tamamen temizlenir.
• Her çıkışın kendi ventil düzeni ayrı ayrı açılır; keçeler, membranlar ve yaylar yenilenir.
• Gövdedeki kanallar açılır, oturma yüzeyleri kontrol edilir.
• Ünite tezgahta toplanır; çıkışların açma basınçları ve yalıtma işlevi ayrı ayrı denenir.
• Gövdede çatlak, kırık ya da eksik parça varsa revizyon uygun olmayabilir; bunu parça elimize ulaştığında bildiririz.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır. Revize ünite, sökülen eski parçanın karşılığında verilir; bunu core takası nasıl çalışır yazımızda ayrıntılı anlattık.

Ünitenin gövdesinde ya da etiketinde bir numara yazılıdır. WABCO tarafında bu numara 9347022100 gibi on haneli bir seridir; Knorr-Bremse tarafında harf içeren kodlar kullanılır. Aynı araç ailesinde çıkış sayısı, bağlantı yönü ve müşür bulunup bulunmaması gibi farklar vardır; bu nedenle numara kadar fotoğraf da belirleyicidir.

Okunan numarayı, ünitenin çıkışlarını gösteren net bir fotoğrafı ve aracın şasi numarasını WhatsApp hattımıza iletebilirsiniz; hangi parça olduğunu ayırıp revize seçeneğini konuşabiliriz. Numara okumak için aracın altına girilmez; okuma ve fotoğraflama serviste yapılır. Bu ünitenin en çok çeşit gösterdiği iki aileyi ayrıca ele aldık: İveco fren arızaları yazımızda ve Renault Trucks fren arızaları yazımızda.