Marş Basmıyor, Akü Şarj Etmiyor: Marş ve Şarj Dinamosu Arızası

Kısa Cevap: Panelde Akü İkazı Yanınca Yolda Karar

Marş basmama şikayeti araç dururken ortaya çıkar; şarj şikayeti ise yolda yakalar. Tehlikeli olan ikincisidir.

• Yolda akü ikazı yandıysa ve farlar sönükleşiyor, gösterge paneli kararıyor, panelde fren ya da elektronik fren ikazı da yanıyorsa: Aracı sürmeyin, çekici çağırın. Aracı güvenli bir yerde durdurun, park frenini çekin, tekerlekleri takozlayın. Servisi araca çağırın ya da aracı çekici ile götürün.
• Akü ikazı yandı ama gösterge ve aydınlatma normal, fren tarafında ikaz yok ve motor düzgün çalışıyorsa: Yeni yola çıkmayın; araç yüksüz ve düz güzergahtan servise götürülür. Rampalı ve yüklü güzergah kullanılmaz.
• Araç normal çalışıyor, yalnızca sabahları marş ağır dönüyor ya da uzun beklemede akü zayıflıyorsa: İlk fırsatta servise gösterin.

Birinci maddenin sebebi şudur: şarj durduğunda araç aküdeki enerjiyle yürür. O enerji bitince motor stop eder, direksiyon desteği ve elektronik fren desteği aynı anda kaybolur. Bu, yüklü bir aracın yolda ve en kötü noktada kalması demektir.

Akü kutuplarında kısa devre riski vardır. Kutup başlarına aynı anda metal bir alet değdirilmez, üzerine alet konmaz ve akü bölmesinde ateşle çalışılmaz. Akü gazı parlayıcıdır.

Panelde birden fazla lamba yanıyorsa hangisinin ne anlattığını panelde fren ikaz lambası yandı yazımızda ayrıntılı anlattık.

Marş Dinamosu ve Şarj Dinamosu Ayrı Parçalardır

İki ünite de aynı bölgede durur, ikisi de elektrikle ilgilidir ve adları benzer. İşleri ise birbirinin tersidir.

• Marş dinamosu elektriği kullanır. Aküden aldığı akımla motoru ilk kez döndürür; görevi motor çalışır çalışmaz biter. Kısa süreli ama çok yüksek akım çeker.
• Şarj dinamosu elektriği üretir. Motordan kayışla hareket alır, aracın bütün elektriğini besler ve aküyü doldurur. Görevi motor çalıştığı sürece sürer.
• Akü ikisinin ortasındadır. Marşa enerji verir, şarjdan enerji alır. Bu nedenle her iki arızada da ilk suçlanan odur ve çoğu zaman haksız yere suçlanır.
• Kütle bağlantısı sessiz ortaktır. Gevşek ya da oksitli bir kütle, iki ünitenin de arızasını taklit eder.

Katalogda iki ürün ailesi de bulunur ve bazı numaralar hem marş hem şarj tarafında geçtiği için eşleştirme yalnız numaraya değil, ünitenin işine de bakılarak yapılır.

Ayrımın pratik kuralı basittir: şikayet kontağı çevirdiğiniz anda mı çıkıyor, yoksa araç çalıştıktan sonra mı? Birincisi marş tarafı, ikincisi şarj tarafıdır.

Marş Basmıyorsa Ne Görürsünüz?

Marş şikayetinde duyulan ses, arızanın nerede olduğunu büyük ölçüde söyler.

• Tek bir tık sesi geliyor, motor hiç dönmüyor: akım ünitenin çekiş bobinine ulaşıyor ama ana kontak kapanmıyordur. Akü zayıflığı, kablo direnci ya da ünitenin kendi kontak takımı akla gelir.
• Arka arkaya tıkırtı geliyor: akü ya da bağlantı yetersizdir; gerilim yük altında düşüyordur.
• Motor ağır ve isteksiz dönüyor: akü zayıf, kablo direnci yüksek ya da ünite akım çekmekte zorlanıyordur. Soğuk havada belirginleşir.
• Hiç ses gelmiyor: kontak, marş rölesi, sigorta, kütle ya da emniyet devresi tarafına bakılır.
• Metalik sürtme ya da taşlama sesi geliyor: dişli volana düzgün oturmuyordur; bu durumda marşa ısrarla basılmaz, volan dişlisi zarar görür.
• Motor dönüyor ama çalışmıyor: bu artık marş arızası değildir; yakıt ya da yanma tarafına geçilir. Bunu enjektör arızası belirtileri yazımızda ayrıntılı anlattık.

Marşa aralıksız basılmaz. Ünite kısa süreli çalışmak için tasarlanmıştır; uzun süren denemeler sargıyı ısıtır ve sağlam bir üniteyi bitirir. Denemeler arasında bekleme verilir.

Akü Şarj Etmiyorsa Ne Görürsünüz?

Şarj şikayeti sinsidir. Araç bir süre aküyle yürüdüğü için arıza hemen kendini göstermez; sonra hepsi birden gelir.

• Panelde akü ya da şarj ikazı yanar ve sönmez.
• Farlar rölantide belirgin biçimde sönükleşir, gaz verince toparlar.
• Gösterge paneli zayıflar, ekranlar kararır, uyarı sesleri düzensizleşir.
• Araç birkaç gün beklediğinde marş basmaz; akü sürekli boşalır.
• Yeni takılan akü kısa sürede biter; asıl sorun aküde değildir.
• Kayış bölgesinden ıslık ya da cızırtı sesi gelir; kayış kaçırıyordur.
• Akü kutuplarında ya da gövdede aşırı ısınma, şişme ve kokuş görülür; bu durumda akü tarafına da bakılır.
• Elektronik üniteler sebepsiz arıza kaydı üretir; besleme gerilimi düşükken okunan kayıtların bir kısmı sahtedir.

Son madde ağır vasıtada ayrıca önemlidir. Elektronik fren sistemi belirli bir gerilimin altında kendini emniyetli tarafa alır ve panelde ikaz yakar. Bu nedenle şarj arızası bazen fren arızası gibi görünür. Bunu EBS arıza lambası neden yanar yazımızda ayrıntılı anlattık.

Dinamoyu Suçlamadan Önce Bakılan Yerler

Bu iki üründe yanlış parça değişimi en sık görülen hatadır. Serviste şu sıra elenir.

• Akünün kendisi. Yaşlı ya da içten hasarlı bir akü, hem marş hem şarj arızasını taklit eder. Akü yük altında ölçülür, gözle karar verilmez.
• Kutup başları ve kablo pabuçları. Oksit ve gevşeklik yüksek akım çeken devrede büyük kayıp yaratır.
• Kütle bağlantıları. Şase ve motor kütlesi gevşek ya da paslıysa tablo eksiksiz biçimde arızaya benzer.
• Ana kablo ve sigortalar. Sürtmüş, ezilmiş ya da içten kopmuş kablo dışarıdan sağlam görünür.
• Kayış ve gergi. Parlamış ya da gevşek kayış şarj dinamosunu tam devirde döndüremez.
• Kontak, marş rölesi ve emniyet devresi. Vites ve debriyaj emniyet devreleri marşa izin vermiyor olabilir.
• Araç üzerindeki tüketiciler. Sürekli akım çeken ek donanım aküyü geceleyin boşaltır.

Bu listenin pratik sonucu şudur: akü, kablo ve kütle elenmeden marş ya da şarj dinamosu değiştirilmez. Bunlar giderilmeden takılan yeni ünite de aynı şikayeti üretir ve bazen kısa sürede zarar görür.

Aküler seri bağlıdır ve iki akünün dengesi marşı doğrudan etkiler. 24 voltluk sistemin nasıl kurulduğunu, doğru takviye sırasını ve akü değerlerinin ne anlattığını kamyon aküsü kaç volt yazımızda anlattık.

Serviste İzlenen Eleme Sırası

Aşağıdaki adımlar ehil bir serviste yapılır. Bir bölümü motor çalışırken yürütülür; sökme, kablo ayırma ve mekanik müdahale ise motor durdurulmuş, kontak kapalı ve akü bağlantısı ayrılmış halde yapılır. Buraya yazmamızın sebebi, ustanızla aynı dili konuşabilmeniz.

Sizin katkınız üç şeye bakar ama teşhisi kısaltır: şikayet kontağı çevirince mi çıkıyor yoksa yolda mı, hangi ses geliyor, araç kaç gündür bekliyor.

1. Araç düz zemine alınır, park freni çekilir, tekerlekler her iki yönde takozlanır ve vites boşa alınır.
2. Akü gerilimi dinlenme halinde ölçülür, ardından yük altında ölçülür. Bu iki ölçüm akünün durumunu tek başına büyük ölçüde belirler.
3. Kutup başları, pabuçlar ve kütle bağlantıları sökülüp temizlenir, sıkılığı kontrol edilir.
4. Marş şikayetinde gerilim düşümü ölçülür: aküden üniteye ve üniteden kütleye kadar hattın üzerindeki kayıp ölçülür. Kayıp yüksekse suçlu kablodur, ünite değildir.
5. Şarj şikayetinde motor çalışırken akü uçlarındaki gerilim ölçülür; rölantide ve yüksek devirde ayrı ayrı bakılır. Değer üreticinin verdiği aralıkla karşılaştırılır.
6. Kayış ve gergi kontrol edilir; kayış kaçırıyorsa şarj değeri düşük çıkar ve ünite haksız yere suçlanır.
7. Araç üzerindeki kaçak akım ölçülür. Kontak kapalıyken çekilen akım normalin üstündeyse akü gecede boşalıyordur ve suçlu üniteler değildir.
8. Ünite sökülüp test tezgahında çalıştırılır; marş tarafında çektiği akım ve dişli hareketi, şarj tarafında ürettiği gerilim ile akım ölçülür.
9. Parça takıldıktan sonra şarj değeri tekrar ölçülür, elektronik üniteli araçlarda besleme düşüklüğünden doğan arıza kayıtları serviste temizlenir.

Bu sıranın sonunda tablo netleşir: akü sağlam, bağlantılar temiz, kablo kaybı normal, kayış sağlam, buna rağmen ünite tezgahta değerleri tutturamıyorsa revizyon istiyor.

Revizyon Kararı, Parça Numarası ve Fotoğraf

Marş ve şarj dinamoları revize edilebilen ünitelerdir. Gövde sağlamsa parça sökülür, temizlenir, kömür takımı, yatak, kolektör yüzeyi ve sargılar kontrol edilir; aşınanlar yenilenir, gerekiyorsa yüzeyler işlenir. Şarj tarafında regülatör ve diyot takımı ayrıca ölçülür. Montaj sonrası ünite test tezgahında çalıştırılır. Gövdede çatlak, sargıda yanma ya da onarılamayacak hasar varsa revize edilmez; bu size bildirilir ve nasıl devam edileceği konuşulur.

Doğru karşılığı bulmanın en hızlı yolu parça numarasıdır. Üniteler motorun yanında ve sıcak bölgededir; numarayı okumak ve fotoğrafı çekmek aracı emniyete almış servisin işidir. Motor durdurulmuş, kontak kapalı, motor soğumuş ve akü bağlantısı ayrılmış haldeyken çalışılır.

• Bosch tarafında 0124555003 hem şarj hem marş uygulamasında karşımıza çıkar; bu nedenle ünitenin işi de belirtilmelidir.
• Ağır vasıta şarj dinamosu olarak 63394551 ve 124425224 kataloğumuzda bulunur.
• Bosch elektrikli marş dinamosu tarafında 11131631 kullanılır.
• Doğru tip, aracın kendi parça numarasıyla ve ünitenin işiyle birlikte belirlenir.

Servisiniz numarayı okur ya da kareyi çeker, siz de bunu WhatsApp hattımıza iletirsiniz. Gövdedeki etiket, bağlantı uçları ve kasnak tarafının göründüğü bir kare çoğu zaman yeterlidir. Hangisinin doğru numara olduğundan emin değilse gövdedeki bütün kod ve etiketlerin fotoğrafını göndersin, doğrusunu biz ayıralım. Numarayla kataloğumuza arama sayfamızdan da bakabilirsiniz. Hangi kodun satışa esas numara olduğunu parça numarası nasıl okunur yazımızda ayrıntılı anlattık.

Revize ünitelerde garanti fatura tarihinden itibaren 6 aydır, kilometre sınırı yoktur; kapsam ve başvuru yolu garanti sayfamızda yazılıdır.

Son hatırlatma: yüksek akım taşıyan devrelerde çalışmak kısa devre ve yangın riski taşır. Sökme, takma ve ölçüm ehil bir serviste yapılır.